Taşra teşkilatı: il (vali), ilçe (kaymakam), bucak; yetki genişliği ilkesi ve yetki devri Soruları
KPSS Vatandaşlık · 17 özgün soru · açıklamalı çözümler
Taşra teşkilatı: il (vali), ilçe (kaymakam), bucak; yetki genişliği ilkesi ve yetki devri — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında Taşra teşkilatı: il (vali), ilçe (kaymakam), bucak; yetki genişliği ilkesi ve yetki devri konusunda bilmen gereken 19 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Vali, yerel yönetimin değil merkezi idarenin taşra teşkilatının (il genel idaresinin) yürütme organıdır; büyükşehir belediye başkanı, belediye başkanı, köy ve mahalle muhtarı ise yerel yönetimlerin yürütme organlarıdır.
Büyükşehir belediyelerinde bulunması gereken asgari ilçe sayısı 3'tür.
Vali, merkezi hükümetin taşradaki temsilcisi olup devlet tüzel kişiliğini temsil eder, ilin genel idaresinden sorumludur ve atanması, görevden alınması ile yetkileri kanunla belirlenir.
Yetki genişliği (deconcentration); taşra örgütünde valiye tanınan, merkeze danışmadan merkez adına karar alıp uygulayabilme yetkisidir ve başkent teşkilatının yetkilerinin taşrada kullanılmasını sağlayarak merkezden yönetimin sakıncalarını (kırtasiyecilik, bürokrasi) giderir.
Kaymakam, il idare kurulu üyesi ve il idare şube başkanı merkezi idarenin taşra teşkilatı mensubudur; köy muhtarı ise merkezi idarede değil yerel yönetimler içinde yer alır.
Vali, kaymakam, emniyet müdürü ve mal müdürü merkezi idarenin atamayla göreve gelen görevlileridir; belediye başkanı ise mahalli idarenin başı olup doğrudan seçimle göreve gelir.
Yetki devri, karar alma yetkisinin devreden makamdan (üst) ayrılarak yetki devredilen makama (ast) geçmesidir.
İlçe idaresi de tıpkı iller gibi kanunla kurulur.
Bucak komisyonu, ilçe idare kurulu, kaymakam ve il idare şube başkanlığı merkezi idarenin taşra organlarıdır; köy derneği ise köy idaresinin (mahalli idarenin) bir organıdır.
Belediye meclisi kararları mülki idare amirine (vali ya da kaymakam) gönderilerek yürürlüğe girer.
Vali, il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisi olup görev ve yetkilerinin bir kısmını uygun gördüğünde vali yardımcılarına, yöneticilik sıfatı bulunan il özel idaresi görevlilerine ve ilçelerde kaymakamlara devredebilir.
İl (genel) idaresi vali, il idare kurulu ve il idare şube başkanlıklarından; ilçe idaresi kaymakam, ilçe idare kurulu ve ilçe idare şube başkanlıklarından oluşur ve ayrıca GAP/KOP/DAP gibi bölgesel kuruluşlar bulunur.
Alacağın devri (temlik), borç ilişkisinde alacaklının borçludan olan alacak hakkını başka bir kişiye devretmesidir.
Memuriyette mazeret izni 10 gün artı 10 gündür (ikinci 10 gün yıllık izinden düşer) ve bu izni ilde vali, ilçede kaymakam verir.
Merkezi idarenin taşra teşkilatı il (genel) idaresi, ilçe idaresi, bucak idaresi ve bölge idarelerinden oluşur; il özel idaresi ve belediye ise taşra teşkilatı değil mahalli (yerinden yönetim) idarelerdir.
İlçe idaresi, devlet idaresi yapısı içinde merkezi idarenin taşra teşkilatında yer alır ve mahalli idare değildir.
İl ve ilçe merkezlerinde belediye kurulması zorunludur.
Hiyerarşi, başkent ile taşra arasındaki bütünlüğü sağlayan ve üst makamın ast makam/memurlar üzerinde sahip olduğu hukuki gücü ifade eden denetim sürecidir (örnek: Bakan–Vali, Vali–Kaymakam).
Yetki genişliği ilkesi 1982 Anayasası'nda açıkça düzenlenmiştir; merkezi yönetimin bazı yetkileri taşra örgütlerine devredilse de bu devirde merkeze hesap verme yükümlülüğü sürer.
Örnek Sorular
Soru 1
Yetki devri kavramı aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanabilir?
A) Üst makamın astın kararını onaylayarak ortak irade oluşturması
B) Karar alma yetkisinin üst makamdan ayrılarak ast makama geçmesi
C) Valinin merkeze danışmadan merkez adına karar alması
D) Merkezi idarenin yerel yönetimleri denetim altında tutması
E) Bir konudaki yetkinin yasayla düzenlenerek idari birime verilmesi
Cevabı göster
Cevap: B) Karar alma yetkisinin üst makamdan ayrılarak ast makama geçmesi
Yetki devrinde karar alma yetkisi devreden makamdan (üst) ayrılır ve devredilen makama (ast) geçer; yetki artık üstte değil asttadır.
Soru 2
Aşağıdaki görevlilerden hangisi merkezi idarenin taşra teşkilatı içinde değil, yerel yönetimler içinde yer alır?
A) Kaymakam
B) İl idare kurulu üyesi
C) Köy muhtarı
D) İl idare şube başkanı
E) Bölge idaresi amiri
Cevabı göster
Cevap: C) Köy muhtarı
Köy muhtarı, merkezi idarenin taşra teşkilatına değil yerel yönetimler içinde köy idaresine dahildir. Kaymakam, il idare kurulu üyesi ve il idare şube başkanı ise merkezi idarenin taşra teşkilatı mensuplarıdır.
Soru 3
Valinin hukuki statüsüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Vali, il özel idaresinin tüzel kişiliğini değil kendi kişisel yetkisini temsil eder.
B) Valinin atanması ve görevden alınması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle değil, yönetmelikle belirlenir.
C) Vali, yerel yönetim organı sıfatıyla il meclisine karşı sorumludur.
D) Vali, devlet tüzel kişiliğini temsil eder; atanması ve yetkileri kanunla belirlenir.
E) Valinin görev süresi 5 yıl olup bu süre dolduğunda seçimle yeniden belirlenir.
Cevabı göster
Cevap: D) Vali, devlet tüzel kişiliğini temsil eder; atanması ve yetkileri kanunla belirlenir.
Vali, merkezi hükümetin taşradaki temsilcisidir ve devlet tüzel kişiliğini temsil eder; atanma ve görevden alma gibi statü hükümleri kanunla düzenlenir.
Soru 4
İlçe idaresinin Türk idare sistemi içindeki yeri aşağıdakilerden hangisiyle doğru ifade edilmektedir?
A) Mahalli idare kapsamındadır ve tüzel kişiliği vardır.
B) Merkezi idarenin başkent teşkilatı içinde yer alır.
C) Hem merkezi idare hem de mahalli idare içinde eş zamanlı olarak yer alır.
D) Yerel yönetimler içinde sayılmakla birlikte merkezi idarenin denetimine tabidir.
E) Merkezi idarenin taşra teşkilatında yer alır ve mahalli idare değildir.
Cevabı göster
Cevap: E) Merkezi idarenin taşra teşkilatında yer alır ve mahalli idare değildir.
İlçe idaresi, merkezi idarenin taşra teşkilatı içindedir ve yerel yönetim (mahalli idare) değildir.
Soru 5
Memurlara verilen mazeret iznini, ilçe düzeyinde kim verme yetkisine sahiptir?
A) Kaymakam
B) Vali
C) Kurumun genel müdürü
D) İçişleri Bakanı
E) İlçe belediye başkanı
Cevabı göster
Cevap: A) Kaymakam
Mazeret iznini ilde vali, ilçede kaymakam verir. İlçe düzeyinde bu yetki kaymakamdadır.
Soru 6
Yetki genişliği ilkesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Yetki genişliği anayasal değil, kanuni düzeyde bir düzenlemedir.
B) Yetki genişliğinde taşraya devredilen yetkilerde merkeze hesap verme yükümlülüğü sona erer.
C) Yetki genişliği 1961 Anayasası'nda yer almış, 1982 Anayasası'nda kaldırılmıştır.
Yetki genişliği ilkesi 1982 Anayasası'nda açıkça düzenlenmiştir; yetkiler taşraya devredilse de merkeze hesap verme yükümlülüğü sürer.
Soru 7
Türk hukuku açısından belediye kurulması zorunlu olan yerler aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak belirtilmiştir?
A) Sadece il merkezlerinde
B) Nüfusu 2.000'i aşan yerleşim birimlerinde
C) İl ve ilçe merkezlerinde
D) İl, ilçe ve bucak merkezlerinde
E) Nüfusu 5.000'i aşan yerleşim birimlerinde
Cevabı göster
Cevap: C) İl ve ilçe merkezlerinde
Kanun gereği il ve ilçe merkezlerinde belediye kurulması zorunludur; bu kural bucak merkezlerini kapsamamaktadır.
Soru 8
"Taşra örgütünde valinin, merkeze danışmadan merkez adına karar alıp uygulayabilmesi" hangi ilkenin tanımıdır?
A) Yetki devri
B) Yerinden yönetim
C) İdari vesayet
D) Hiyerarşi
E) Yetki genişliği
Cevabı göster
Cevap: E) Yetki genişliği
Yetki genişliği (deconcentration), valinin merkeze danışmaksızın merkez adına karar alabilmesini ifade eden ilkedir; bu sayede merkezden yönetimin bürokrasi ve kırtasiye gibi sakıncaları giderilir.
Soru 9
"Üst makamın ast makam ve memurlar üzerinde sahip olduğu, başkent ile taşra bütünlüğünü sağlayan hukuki denetim gücü" aşağıdaki kavramlardan hangisiyle tanımlanır?
A) Hiyerarşi
B) Yetki genişliği
C) İdari vesayet
D) Yetki devri
E) Yerinden yönetim
Cevabı göster
Cevap: A) Hiyerarşi
Hiyerarşi, üst makamın ast makam ve memurlar üzerinde sahip olduğu hukuki güçtür ve Bakan–Vali, Vali–Kaymakam ilişkisi örnek gösterilebilir.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetimin değil, merkezi idarenin taşra teşkilatının yürütme organıdır?
A) Büyükşehir belediye başkanı
B) Vali
C) İlçe belediye başkanı
D) Köy muhtarı
E) Mahalle muhtarı
Cevabı göster
Cevap: B) Vali
Vali, il genel idaresinin başı olarak merkezi idarenin taşra teşkilatında yer alır. Belediye başkanları, köy muhtarı ve mahalle muhtarı ise yerel yönetimlerin yürütme organlarıdır.
Soru 11
İl genel idaresinin organları aşağıdakilerden hangisinde tam ve doğru olarak verilmiştir?
A) Vali, il genel meclisi ve il encümeni
B) Kaymakam, ilçe idare kurulu ve ilçe idare şube başkanlıkları
C) Vali, il idare kurulu ve il idare şube başkanlıkları
D) Vali, il özel idaresi ve bölge müdürlükleri
E) Vali, belediye encümeni ve il idare şube başkanlıkları
Cevabı göster
Cevap: C) Vali, il idare kurulu ve il idare şube başkanlıkları
İl genel idaresi; vali, il idare kurulu ve il idare şube başkanlıklarından oluşur. Kaymakam ile ilçe idare kurulundan oluşan yapı ise ilçe idaresine aittir.
Soru 12
Büyükşehir belediyesi kurulabilmesi için o ilde en az kaç ilçenin bulunması zorunludur?
A) 2
B) 4
C) 5
D) 3
E) 6
Cevabı göster
Cevap: D) 3
Büyükşehir belediyelerinde bulunması gereken asgari ilçe sayısı kanunla 3 olarak belirlenmiştir.
Soru 13
Valinin il özel idaresi kapsamındaki yetki devrine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Vali, il özel idaresinin tüzel kişiliğini değil devleti temsil eder.
B) Vali, il özel idaresinin başı olmayıp dışarıdan atanan bir denetçidir.
C) Vali, il özel idaresinin başı olup yetkilerini kaymakamlara da devredebilir.
D) Valinin il özel idaresindeki yetki devri İçişleri Bakanlığı onayına bağlıdır.
E) Vali, yetkilerini kaymakamlara değil belediye başkanlarına devredebilir.
Cevabı göster
Cevap: C) Vali, il özel idaresinin başı olup yetkilerini kaymakamlara da devredebilir.
Vali, il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir; görev ve yetkilerinin bir kısmını vali yardımcılarına, il özel idaresi yöneticilerine ve kaymakamlara devredebilir.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi merkezi idarenin taşra organı değil, mahalli idarenin bir organıdır?
A) Bucak komisyonu
B) İlçe idare kurulu
C) Kaymakam
D) İl idare şube başkanlığı
E) Köy derneği
Cevabı göster
Cevap: E) Köy derneği
Köy derneği, köy idaresinin yani mahalli idarenin bir organıdır. Bucak komisyonu, ilçe idare kurulu, kaymakam ve il idare şube başkanlığı ise merkezi idarenin taşra organlarıdır.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi atama yoluyla değil, doğrudan seçimle göreve gelen bir mahalli idare yöneticisidir?
A) İl valisi
B) Belediye başkanı
C) İl emniyet müdürü
D) İl mal müdürü
E) İlçe kaymakamı
Cevabı göster
Cevap: B) Belediye başkanı
Belediye başkanı, mahalli idarenin başı olup halk tarafından doğrudan seçimle göreve gelir. İl valisi, ilçe kaymakamı, il emniyet müdürü ve il mal müdürü ise merkezi idarenin atamayla göreve gelen görevlileridir.