Siyasi partiler: kuruluş, üyelik, mali denetim/devlet yardımı, kapatma davası (Yargıtay CB Başsavcısı → AYM) Soruları
KPSS Vatandaşlık · 11 özgün soru · açıklamalı çözümler
Siyasi partiler: kuruluş, üyelik, mali denetim/devlet yardımı, kapatma davası (Yargıtay CB Başsavcısı → AYM) — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında Siyasi partiler: kuruluş, üyelik, mali denetim/devlet yardımı, kapatma davası (Yargıtay CB Başsavcısı → AYM) konusunda bilmen gereken 19 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Yüksek Seçim Kurulu 1950 yılında kurulmuştur ve seçimlerle ilgili hazırlık, yönetim, denetim ve itirazları inceleme görevi YSK ile il ve ilçe seçim kurullarına aittir.
Siyasi partiler köy muhtarlığı seçimlerinde aday gösteremez; ancak belediye başkanlığı ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday gösterebilir.
Yerinden yönetim ilkesi bürokrasi ve kırtasiyeciliği azaltır; buna karşılık mali denetimin kolaylığı merkezi yönetimin üstünlüğüdür.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcı vekili, Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirleyeceği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıllığına seçilir.
Bir partinin kapatılmasına beyan veya faaliyetleriyle sebep olanlar, kapatma kararının Resmî Gazete'de yayımından itibaren beş yıl süreyle başka bir partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve denetçisi olamaz.
Yüce Divan yargılamalarında savcılık görevini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı vekili yerine getirir.
Yasama dokunulmazlığı yalnızca ceza kovuşturmasına karşı koruma sağlar, hukuk davası açılmasına engel değildir; dokunulmazlık kapsamındaki suçlarda üyelik süresince zamanaşımı işlemez.
İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) 1969'da Fas'ın başkenti Rabat'ta, İslam ülkelerini tek çatı altında toplamak amacıyla kurulmuştur ve 57 üyesi vardır.
Türk Tarih Kurumu'nun öncüsü Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti 1931'de, Türk Dil Kurumu'nun öncüsü Türk Dili Tetkik Cemiyeti ise 1932'de kurulmuştur.
İdari ve mali özerkliğe sahip, karar organı seçmenlerce oluşturulan belediyeler Cumhurbaşkanı kararıyla kurulur.
Siyasi partiler, partiye üye olma yeterliğine sahip en az 30 Türk vatandaşı tarafından kurulur.
Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır ve bu denetimde Sayıştay yardımcı olur.
Köyler İçişleri Bakanlığı kararıyla kurulur ve köy derneği köyün isteğe bağlı işlerini zorunlu hale getirebilen organdır.
Devlet, son milletvekili genel seçimlerinde geçerli oyların %3'ünden fazlasını almış siyasi partilere hazineden yeterli düzeyde mali yardım yapar.
Dernekler, sendikalar ve siyasi partiler serbest kuruluş sistemiyle, izin almadan yalnızca ilgili mercilere bildirimde bulunarak kurulur.
Siyasi partilere ilişkin yasaklar; mali denetimin AYM (Sayıştay yardımıyla) yapılması, temelli kapatılan partinin başka ad altında kurulamaması, yabancı devlet/kuruluştan yardım alan partinin temelli kapatılması ve kapatmaya sebep olanların 5 yıl yasaklanması gibi kuralları kapsar.
Siyasi partilerin kapatılması davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar ve davaya bakıp kesin olarak karara bağlama görevi Anayasa Mahkemesi'ne aittir.
Devlet memurları siyasi partilere üye olamaz; siyasi partiye üye olabilmek için 18 yaşın doldurulması yeterlidir.
Siyasi partiler hiçbir makam ve merciden önceden izin almadan kurulur; genel merkezleri Ankara'dadır ve tüzel kişiliklerini gerekli bilgi ve belgeleri İçişleri Bakanlığı'na vermekle kazanır, ayrıca ticari faaliyette bulunamazlar.
Örnek Sorular
Soru 1
Siyasi partilerin kuruluş ve statüsüne ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Tüzel kişiliklerini İçişleri Bakanlığı'na gerekli belgeleri vermekle kazanırlar.
B) Kuruluş için Adalet Bakanlığı'ndan önceden izin almaları zorunludur.
C) Genel merkezleri İstanbul'da bulunur ve tüzel kişiliği mahkeme kararıyla kazanırlar.
D) Genel merkezleri Ankara'dadır; ancak izin alarak ticari faaliyette bulunabilirler.
E) Tüzel kişiliklerini Yargıtay'a tescil ettirerek kazanır ve her ilde merkez açabilirler.
Cevabı göster
Cevap: A) Tüzel kişiliklerini İçişleri Bakanlığı'na gerekli belgeleri vermekle kazanırlar.
Siyasi Partiler Kanunu'na göre partiler herhangi bir makamdan izin almaksızın kurulur; genel merkezleri Ankara'da olmak zorundadır ve tüzel kişiliklerini İçişleri Bakanlığı'na gerekli belgeleri vermekle kazanır.
Soru 2
Siyasi parti üyeliğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Bir partiye üye olabilmek için kural olarak on sekiz yaşının doldurulması gerekir.
B) On sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı, hiçbir istisna olmaksızın partilere üye olabilir.
C) Devlet memurları siyasi partilere üye olamaz.
D) On sekiz yaşını doldurmuş ve devlet memuru olmayan kişiler partilere üye olabilir.
E) Hâkimler ve savcılar, görevleri devam ettiği sürece herhangi bir siyasi partiye üye olamazlar.
Cevabı göster
Cevap: B) On sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı, hiçbir istisna olmaksızın partilere üye olabilir.
On sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşının 'hiçbir istisna olmaksızın' partilere üye olabileceği ifadesi yanlıştır; çünkü devlet memurları on sekiz yaşını doldursalar bile siyasi partilere üye olamaz.
Soru 3
Siyasi Partiler Kanunu'na göre bir siyasi parti kurulabilmesi için asgari kaç Türk vatandaşının bir araya gelmesi gerekmektedir?
A) 20
B) 50
C) 30
D) 10
E) 100
Cevabı göster
Cevap: C) 30
Siyasi Partiler Kanunu uyarınca, partiye üye olma yeterliğine sahip en az 30 Türk vatandaşı bir araya gelerek siyasi parti kurabilir.
Soru 4
Kapatılan bir siyasi partinin kapatılmasına beyan veya faaliyetleriyle sebep olan kişiler, kapatma kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren kaç yıl süreyle başka bir partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi veya denetçisi olamaz?
A) 2 yıl
B) 3 yıl
C) 10 yıl
D) 5 yıl
E) 7 yıl
Cevabı göster
Cevap: D) 5 yıl
Anayasa gereğince kapatmaya beyan veya faaliyetiyle sebep olanlar, kararın Resmî Gazete'de yayımından itibaren beş yıl süreyle başka bir partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve denetçisi olamaz.
Soru 5
Aşağıdaki kuruluşlardan hangileri 'serbest kuruluş sistemi' çerçevesinde, herhangi bir makamdan önceden izin alınmaksızın yalnızca ilgili mercilere bildirimde bulunarak kurulur?
A) Vakıflar, dernekler ve kooperatifler
B) Vakıflar, sendikalar ve kooperatifler
C) Dernekler, sendikalar ve siyasi partiler
D) Vakıflar, dernekler ve siyasi partiler
E) Vakıflar, kooperatifler ve siyasi partiler
Cevabı göster
Cevap: C) Dernekler, sendikalar ve siyasi partiler
Dernekler, sendikalar ve siyasi partiler serbest kuruluş sistemine tabidir; bunlar herhangi bir makamdan izin almaksızın yalnızca ilgili mercilere bildirimde bulunularak kurulur.
Soru 6
Bir siyasi partinin kapatılması süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Kapatma davasını Adalet Bakanı açar; davayı Yargıtay kesin kararla sonuçlandırır.
B) Kapatma davasını Cumhurbaşkanı açar; Anayasa Mahkemesi karara bağlar.
C) Kapatma davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar; dava Yargıtay Genel Kurulunda görülür.
Anayasa'ya göre siyasi partilerin kapatılması davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar; davayı kesin olarak karara bağlama yetkisi Anayasa Mahkemesi'ne aittir.
Soru 7
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın seçim süreciyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Yargıtay Genel Kurulu'nun üyeleri arasından gizli oyla belirlediği beş aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıllığına seçilir.
B) Adalet Bakanı'nın önerisi üzerine Cumhurbaşkanı tarafından beş yıllığına atanır.
C) Yargıtay Genel Kurulu tarafından doğrudan gizli oyla seçilir ve görev süresi altı yıldır.
D) Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun gösterdiği adaylar arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.
E) Yargıtay Birinci Başkanı tarafından önerilir ve Cumhurbaşkanı onayıyla göreve başlar; görev süresi üç yıldır.
Cevabı göster
Cevap: A) Yargıtay Genel Kurulu'nun üyeleri arasından gizli oyla belirlediği beş aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıllığına seçilir.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve vekili, Yargıtay Genel Kurulu'nun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirlediği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıllığına seçilir.
Soru 8
Siyasi partilerin aday gösterme yetkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Siyasi partiler köy muhtarlığı seçimlerinde aday gösterebilir, ancak belediye başkanlığı seçimlerinde aday gösteremez.
B) Siyasi partiler hem köy muhtarlığı hem de belediye başkanlığı seçimlerinde aday gösteremez.
C) Siyasi partiler köy muhtarlığı seçimlerinde aday gösteremez; belediye başkanlığı ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday gösterebilir.
D) Siyasi partiler cumhurbaşkanlığı seçiminde aday gösteremez, ancak köy muhtarlığı seçimlerinde aday gösterebilir.
E) Siyasi partiler yalnızca genel seçimlerde aday gösterebilir; yerel seçimlerde aday gösterme hakları yoktur.
Cevabı göster
Cevap: C) Siyasi partiler köy muhtarlığı seçimlerinde aday gösteremez; belediye başkanlığı ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday gösterebilir.
Siyasi Partiler Kanunu'na göre siyasi partiler, köy muhtarlığı seçimlerinde aday gösteremez. Buna karşılık belediye başkanlığı ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday gösterebilirler.
Soru 9
Siyasi partilerin mali denetimini hangi kurum yapar ve bu denetimde hangi kurum yardımcı rol üstlenir?
A) Sayıştay denetimi yapar; Anayasa Mahkemesi yardımcı olur.
B) Anayasa Mahkemesi denetimi yapar; Sayıştay yardımcı olur.
C) Yargıtay denetimi yapar; Sayıştay yardımcı olur.
D) Maliye Bakanlığı denetimi yapar; Sayıştay yardımcı olur.
E) Danıştay denetimi yapar; Anayasa Mahkemesi yardımcı olur.
Cevabı göster
Cevap: B) Anayasa Mahkemesi denetimi yapar; Sayıştay yardımcı olur.
Anayasa gereği siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır; Sayıştay bu denetimde yardımcı kurum olarak görev üstlenir.
Soru 10
Bir siyasi partinin devlet hazinesinden mali yardım alabilmesi için son milletvekili genel seçimlerinde geçerli oyların en az ne kadarını alması gerekmektedir?
A) %5'inden fazlasını
B) %1'inden fazlasını
C) %7'sinden fazlasını
D) %3'ünden fazlasını
E) %10'undan fazlasını
Cevabı göster
Cevap: D) %3'ünden fazlasını
Anayasa'ya göre devlet, son milletvekili genel seçimlerinde geçerli oyların %3'ünden fazlasını almış siyasi partilere hazineden mali yardım yapar.
Soru 11
Siyasi partilerle ilgili anayasal düzenlemeler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Temelli kapatılan parti aynı amaçla başka ad altında yeniden kurulamaz.
B) Yabancı devlet veya uluslararası kuruluştan yardım alan parti temelli kapatılır.
C) Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından, Sayıştay'ın yardımıyla yapılır.
D) Kapatmaya sebep olan kişiler beş yıl süreyle başka partilerde yönetici ve kurucu olamaz.
E) Kapatma kararı kesinleştikten sonra partinin milletvekilleri otomatik olarak görevini kaybeder.
Cevabı göster
Cevap: E) Kapatma kararı kesinleştikten sonra partinin milletvekilleri otomatik olarak görevini kaybeder.
Milletvekillerinin kapatma kararıyla otomatik olarak görevini kaybetmesi anayasal bir kural değildir; diğer dört seçenekteki kurallar ise Anayasa'da açıkça yer almaktadır.