Kişilik, hak ehliyeti ve fiil ehliyeti: tam/sınırlı ehliyetli, sınırlı/tam ehliyetsiz; kişiliğin başlangıç-sona ermesi Soruları
KPSS Vatandaşlık · 15 özgün soru · açıklamalı çözümler
Kişilik, hak ehliyeti ve fiil ehliyeti: tam/sınırlı ehliyetli, sınırlı/tam ehliyetsiz; kişiliğin başlangıç-sona ermesi — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında Kişilik, hak ehliyeti ve fiil ehliyeti: tam/sınırlı ehliyetli, sınırlı/tam ehliyetsiz; kişiliğin başlangıç-sona ermesi konusunda bilmen gereken 16 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Dernekler; amacın gerçekleşmesi/imkânsızlaşması, sürenin geçmesi, aciz hâline düşme, iki olağan genel kurulun üst üste yapılmaması veya tüzükten sonra 6 ay içinde ilk genel kurulun yapılmaması hâllerinde kendiliğinden infisah eder; amacın hukuka-ahlaka aykırı hâle gelmesi veya suç odağı olması ise yargısal fesih nedenidir.
Gerçek kişilik (ve hak ehliyeti) tam ve sağ doğumla başlar; çocuğun ana rahminden tamamen ayrılıp canlı olması gerekir, ölü doğan çocuk kişilik kazanamaz ve nüfus cüzdanı/okul/18 yaş gibi koşullar aranmaz.
Fiil ehliyeti, kişinin bizzat kendi fiil ve işlemleriyle lehine haklar kazanabilmesi ve aleyhine borç altına girebilmesi iktidarıdır; aktif bir ehliyet olup hukuki işlem ehliyeti, haksız fiilden sorumluluk ehliyeti ve dava ehliyetini kapsar.
Hak ehliyeti (hak ve borç ehliyeti), bir kimsenin haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğidir; medeni haklardan yararlanma ehliyeti olup 'pasif ehliyet' olarak da bilinir.
Sınırlı ehliyetsizler kefalet, satım, kira, eser/hizmet sözleşmesi, bağışlama, vakıf kurma ve rekabet yasağı gibi işlemleri yasal temsilcinin izniyle bile yapamaz; buna karşılık nişan bozma, tanıma, babalık davası, ergin kılınma başvurusu gibi şahsa sıkı sıkıya bağlı işlemleri tek başına yapabilir.
Sınırlı ehliyetliler, fiil ehliyetinin şartlarına sahip olmakla birlikte (kendilerine yasal danışman atanması nedeniyle) bazı işlemler bakımından sınırlandırılmış kişilerdir; evli olup kendisine yasal danışman atananlar bu gruba girer.
Hak ehliyeti, tam ve sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düşme (cenin) anından itibaren başlar; cenin bu koşula bağlı olarak hak sahibi olabilir (MK m.28/II).
Hak ehliyeti herkese genel ve eşit biçimde tanınmış pasif bir haktır (genellik ve eşitlik ilkesi); kazanılması için işlem yapmaya veya irade açıklamasına gerek yoktur ve ergin olmak hak ehliyetinin değil fiil ehliyetinin koşuludur.
Reşit (ergin) olmak 18 yaşın doldurulmasıdır; evlenme ve mahkeme kararı (kazai rüşt) ise 18 yaş altında istisnai biçimde kişiyi ergin kılabilir.
Fiil ehliyetine sahip olmanın üç koşulu vardır: ayırt etme gücüne (mümeyyizlik) sahip olmak, ergin/reşit olmak (18 yaşını doldurmak) ve kısıtlı (mahcur) olmamak.
Gerçek kişilerde kişilik ölümle sona erer; ölüm kalbin durmasıyla değil beyin fonksiyonlarının yitirilmesiyle gerçekleşmiş sayılır ve ölüm dışında ölüm karinesi, birlikte ölüm karinesi ile gaiplik de kişiliği sona erdirir.
Sınırlı ehliyetsiz bir küçüğün yaptığı borç doğuran işlem (örneğin alım-satım) askıda geçersizdir; ana-babanın (yasal temsilcinin) onayı ile geçerli hâle gelir, onay olmazsa hüküm doğurmaz.
Sınırlı ehliyetsizler, ayırt etme gücü olan ancak ergin olmayan küçükler ile haklarında kısıtlılık kararı verilmiş kişilerdir; sarhoşluk, akıl hastalığı veya madde bağımlılığı nedeniyle kısıtlananlar da bu kategoriye girer.
Tüzel kişiler kanuna uygun şekilde kuruldukları anda hak ehliyetini, zorunlu (yasal) organlarını oluşturdukları anda fiil ehliyetini kazanır; amacı hukuka ve ahlaka aykırı topluluklar tüzel kişilik kazanamaz ve tüzel kişinin iradesi organları aracılığıyla açıklanır.
Fiil ehliyetine göre kişiler dört gruba ayrılır: tam ehliyetli, sınırlı ehliyetli, sınırlı ehliyetsiz ve tam ehliyetsiz; 'sınırsız ehliyetli' diye bir kategori yoktur.
Bir gerçek kişinin mirasçı olabilmesi için yalnızca hak ehliyetine sahip olması yeterlidir; fiil ehliyeti, ayırt etme gücü, kısıtlanmamış olmak veya 18 yaşını doldurmak aranmaz, bu nedenle anne karnındaki cenin de mirasçı olabilir.
Örnek Sorular
Soru 1
Aşağıdaki işlemlerden hangisini sınırlı ehliyetsiz bir kişi, yasal temsilcisinin izni olsa dahi gerçekleştiremez?
A) Kefalet sözleşmesi akdetmek
B) Ergin kılınma başvurusunda bulunmak
C) Tanıma işlemi yapmak
D) Babalık davası açmak
E) Nişan bozmak
Cevabı göster
Cevap: A) Kefalet sözleşmesi akdetmek
Kefalet sözleşmesi, kanunda sınırlı ehliyetsizlerin yasal temsilci izniyle dahi yapamayacakları işlemler arasında sayılmaktadır.
Soru 2
Kişinin bizzat kendi davranışlarıyla lehine haklar kazanıp aleyhine borç altına girebilmesi iktidarını ifade eden; hukuki işlem yapma, dava açma ve hukuka aykırı eylemlerinden sorumlu tutulma yetkilerini kapsayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hak ehliyeti
B) Fiil ehliyeti
C) Pasif ehliyet
D) Temsil yetkisi
E) Genellik ilkesi
Cevabı göster
Cevap: B) Fiil ehliyeti
Tanımda açıklanan kavram fiil ehliyetidir. Fiil ehliyeti aktif bir ehliyet olup hukuki işlem ehliyeti, dava ehliyeti ve haksız fiilden sorumluluk ehliyetini kapsar. Hak ehliyeti ise pasif bir ehliyet olup kişinin…
Soru 3
Hukuk öğrencileri hak ehliyetini tartışırken yapılan aşağıdaki nitelendirmelerden hangisi doğrudur?
A) Hak ehliyeti aktif bir ehliyet olduğundan kullanılması için irade açıklaması gerekir.
B) Hak ehliyeti yalnızca erginlere tanınmış özel bir hukuki yetenektir.
C) Hak ehliyeti, haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğidir; pasif ehliyettir.
D) Hak ehliyeti, fiil ehliyetinin bir alt türü ve onun ön koşuludur.
E) Hak ehliyetine sahip olabilmek için kısıtlanmamış olmak şarttır.
Cevabı göster
Cevap: C) Hak ehliyeti, haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğidir; pasif ehliyettir.
Hak ehliyeti, bir kimsenin haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğini ifade eder ve 'pasif ehliyet' olarak da anılır.
Soru 4
Tüzel kişiler hangi andan itibaren fiil ehliyetini kazanır?
A) Kanuna uygun biçimde kuruldukları andan itibaren
B) İlk genel kurul toplantılarını yaptıkları andan itibaren
C) Tescil tarihlerinden altı ay geçtikten sonra
D) Zorunlu yasal organlarını oluşturdukları andan itibaren
E) İlk ticari işlemlerini gerçekleştirdikleri andan itibaren
Cevabı göster
Cevap: D) Zorunlu yasal organlarını oluşturdukları andan itibaren
Tüzel kişiler kanuna uygun şekilde kuruldukları anda hak ehliyetini; zorunlu (yasal) organlarını oluşturdukları anda ise fiil ehliyetini kazanır.
Soru 5
Sınırlı ehliyetsiz 14 yaşındaki Ahmet, yasal temsilcisi olan babasından habersiz olarak bir elektronik cihaz satın alıyor. Bu hukuki işlem hangi hukuki statüdedir?
A) Kesin hükümsüzdür (mutlak butlan), çünkü Ahmet ehliyetsizdir.
B) Baştan geçerlidir, çünkü Ahmet ayırt etme gücüne sahiptir.
C) Kendiliğinden geçersizdir; Ahmet erginleşince geçerli hâle gelir.
D) Baştan geçerlidir, çünkü Ahmet on dört yaşını doldurmuştur.
E) Askıdadır; onay verilirse geçerli olur, verilmezse hüküm doğurmaz.
Cevabı göster
Cevap: E) Askıdadır; onay verilirse geçerli olur, verilmezse hüküm doğurmaz.
Sınırlı ehliyetsiz bir küçüğün yaptığı borç doğuran işlem, onay verilirse geçerli olur, verilmezse hüküm doğurmaz; yani işlem askıdadır.
Soru 6
Hak ehliyetine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Hak ehliyetinin kazanılması için 18 yaşının doldurulması zorunludur.
B) Hak ehliyetinden yararlanmak için irade açıklamasına gerek yoktur.
C) Ergin olmak hak ehliyetinin değil fiil ehliyetinin koşuludur.
D) Hak ehliyeti pasif bir ehliyet niteliği taşır.
E) Hak ehliyeti herkese genel ve eşit biçimde tanınmıştır.
Cevabı göster
Cevap: A) Hak ehliyetinin kazanılması için 18 yaşının doldurulması zorunludur.
18 yaşını doldurmak fiil ehliyetinin koşuludur, hak ehliyetinin değil. Hak ehliyeti herkese genel ve eşit biçimde tanınmış pasif bir haktır; kazanılması için herhangi bir irade açıklamasına veya erginliğe gerek yoktur.
Soru 7
Türk Medeni Kanunu'na göre gerçek kişiliğin başlaması için aşağıdaki koşulların hangisi aranır?
A) Doğumun nüfus kütüğüne kaydedilmiş olması
B) Anne rahminden tamamen ayrılarak sağ doğması
C) On sekiz yaşını doldurmuş olması
D) Doğumdan sonra en az yirmi dört saat yaşamış olması
E) Bir okula kayıtlı öğrenci olması
Cevabı göster
Cevap: B) Anne rahminden tamamen ayrılarak sağ doğması
Türk Medeni Kanunu'na göre gerçek kişilik; çocuğun anne rahminden tamamen ayrılması ve sağ doğmasıyla (tam ve sağ doğum) başlar.
Soru 8
Aşağıdaki ifadelerden hangisi fiil ehliyetinin koşulları açısından yanlıştır?
A) Ayırt etme gücüne (mümeyyizlik) sahip olmak fiil ehliyetinin koşullarından biridir.
B) Ergin (reşit) olmak fiil ehliyetinin koşullarından biridir.
C) Hak ehliyetine sahip olmak fiil ehliyetinin dördüncü koşuludur.
D) Fiil ehliyeti için bu üç koşulun bir arada bulunması gerekir.
E) Kısıtlı (mahcur) olmamak fiil ehliyetinin koşullarından biridir.
Cevabı göster
Cevap: C) Hak ehliyetine sahip olmak fiil ehliyetinin dördüncü koşuludur.
Fiil ehliyetinin üç koşulu vardır: ayırt etme gücü (mümeyyizlik), erginlik (18 yaşını doldurmak) ve kısıtlı olmamak.
Soru 9
Mirasçı olabilmek için gerekli olan tek koşul aşağıdakilerden hangisidir?
A) Fiil ehliyetine sahip olmak
B) Ayırt etme gücüne sahip olmak
C) 18 yaşını doldurmuş olmak
D) Hak ehliyetine sahip olmak
E) Kısıtlı olmamak
Cevabı göster
Cevap: D) Hak ehliyetine sahip olmak
Mirasçı olabilmek için yalnızca hak ehliyetine sahip olmak yeterlidir. Fiil ehliyeti, ayırt etme gücü, erginlik (18 yaş) veya kısıtlı olmamak gibi koşullar aranmaz; bu nedenle anne karnındaki cenin de mirasçı olabilir.
Soru 10
Gerçek kişilerde kişiliğin sona ermesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Kişilik yalnızca kalbin durmasıyla sona erer; başka bir neden bulunmaz.
B) Ölüm her zaman beyin fonksiyonlarının yitirilmesiyle belirlenir; gaiplik de kişiliği bitirir.
C) Gaiplik kararı kişiliği sona erdirmez; yalnızca onu geçici olarak askıya alır.
D) Hukuki ölüm anı, tıbbi olarak yalnızca kalbin durduğu anla başlamaktadır.
E) Hakkında kısıtlılık kararı verilmesi de kişiyi sona erdiren nedenlerdendir.
Cevabı göster
Cevap: B) Ölüm her zaman beyin fonksiyonlarının yitirilmesiyle belirlenir; gaiplik de kişiliği bitirir.
Gerçek kişilerde kişilik ölümle sona erer ve ölüm, hukuki anlamda kalbin durmasıyla değil beyin fonksiyonlarının yitirilmesiyle gerçekleşmiş sayılır.
Soru 11
Türk Medeni Kanunu çerçevesinde erginliğin (reşitliğin) kazanılma yolları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Türk Medeni Kanunu'na göre erginlik; 18 yaşın doldurulması, evlenme veya 15 yaşını doldurmuş küçük için mahkeme kararıyla (kazai rüşt) kazanılabilir. Lisans eğitimini tamamlamak erginliğe ilişkin bir koşul değildir.
Soru 12
Türk Medeni Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca ceninin hak ehliyetine kavuşabilmesi için aşağıdaki koşullardan hangisi aranır?
A) Ceninin tam ve sağ doğmuş olması
B) Annenin reşit olması
C) Ceninin nüfusa tescil edilmiş olması
D) Mahkemenin cenin lehine karar vermiş olması
E) Baba tarafından tanınmış olması
Cevabı göster
Cevap: A) Ceninin tam ve sağ doğmuş olması
MK m.28/II'ye göre hak ehliyeti ana rahmine düşme (cenin) anından itibaren başlar; ancak bu hak ehliyetinin fiilî sonuç doğurması için ceninin daha sonra tam ve sağ doğması ön koşuluna bağlıdır.
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi sınırlı ehliyetsiz olarak kabul edilmez?
A) Ayırt etme gücüne sahip olan, ancak henüz ergin olmayan bir küçük çocuk
B) Akıl hastalığı sebebiyle hakkında kısıtlılık kararı verilmiş ergin bir kişi
C) Fiil ehliyetinin tüm koşullarını taşıyan, yalnızca yasal danışman atanmış kişi
D) Madde bağımlılığı sebebiyle hakkında kısıtlılık kararı verilmiş kişi
E) Sürekli sarhoşluk sebebiyle hakkında kısıtlılık kararı verilmiş kişi
Cevabı göster
Cevap: C) Fiil ehliyetinin tüm koşullarını taşıyan, yalnızca yasal danışman atanmış kişi
Fiil ehliyetinin tüm koşullarına (ayırt etme gücü, erginlik, kısıtlı olmama) sahip olup yalnızca yasal danışman atananlar 'sınırlı ehliyetli' kategorisindedir; bu kişiler sınırlı ehliyetsiz değildir.
Soru 14
Fiil ehliyetinin şartlarına sahip olmakla birlikte haklarında yasal danışman atanması nedeniyle bazı işlemler bakımından sınırlandırılmış kişiler, Türk Medeni Kanunu'nda hangi kategori altında yer alır?
A) Tam ehliyetli
B) Tam ehliyetsiz
C) Sınırlı ehliyetsiz
D) Sınırlı ehliyetli
E) Gaip
Cevabı göster
Cevap: D) Sınırlı ehliyetli
Sınırlı ehliyetliler, fiil ehliyetinin koşullarını taşımakla birlikte kendilerine yasal danışman atanmış olan kişilerdir.
Soru 15
Türk Medeni Kanunu'na göre fiil ehliyeti bakımından kişilerin sınıflandırılmasında aşağıdaki kategorilerden hangisi yer almaz?
A) Tam ehliyetli
B) Sınırlı ehliyetli
C) Sınırlı ehliyetsiz
D) Tam ehliyetsiz
E) Sınırsız ehliyetli
Cevabı göster
Cevap: E) Sınırsız ehliyetli
Türk Medeni Kanunu fiil ehliyetine göre kişileri dört gruba ayırır: tam ehliyetli, sınırlı ehliyetli, sınırlı ehliyetsiz ve tam ehliyetsiz. 'Sınırsız ehliyetli' diye bir kategori mevzuatta yer almamaktadır.