Kanun önünde eşitlik ilkesi ve pozitif ayrımcılık (m.10) Soruları
KPSS Vatandaşlık · 11 özgün soru · açıklamalı çözümler
Kanun önünde eşitlik ilkesi ve pozitif ayrımcılık (m.10) — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında Kanun önünde eşitlik ilkesi ve pozitif ayrımcılık (m.10) konusunda bilmen gereken 12 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Anayasa m.10'a göre herkes dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Pozitif ayrımcılık, toplumda sosyal, ekonomik ve fiziksel nedenlerle dezavantajlı durumda olan birey ve gruplar lehine ayrımcılık yapılmasıdır.
Anayasa m.10'a göre hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Pozitif ayrımcılık 2010 Anayasa değişikliğiyle güçlendirilmiş ve özellikle kadınlar lehine kapsamı genişletilmiştir (m.10/2: bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı yorumlanamaz).
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler (engelliler), harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınan tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.
Yasalar önünde (genel ve eşit oy dâhil) eşitlik, demokratik devletin temel ilkelerinden biridir.
Anayasa m.10'a göre kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir; devlet bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür.
1982 Anayasası'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesi mutlak eşitlik değil nispi eşitlik anlayışına dayanır; herkesin her yönden her zaman aynı tutulması gerekmez, özdeş nitelikteki durumların aynı işleme tabi tutulması esastır.
Mutlak eşitlik, farklı durum ve konum sahiplerinin de aynı uygulamaya tabi tutulması anlamına gelir.
Kanun önünde (yatay/yasalar önünde) eşitlik, hukukta benzer/aynı durumda bulunanların benzer/aynı uygulamaya tabi tutulmasıdır.
Devlet memurluğunun temel ilkeleri eşitlik, liyakat, kariyer, sınıflandırma ve güvence ilkeleridir; eşitlik ilkesi aynı durumda olanlara eşit muamele yapılmasını ifade eder.
Örnek Sorular
Soru 1
1982 Anayasası'nın 10. maddesi uyarınca imtiyaz tanınamayacak olan varlıklar hangi seçenekte eksiksiz verilmiştir?
A) Kişi, aile, zümre ve sınıf
B) Kişi, vakıf, dernek ve sınıf
C) Aile, parti, cemiyet ve zümre
D) Sınıf, meslek örgütü, vakıf ve kişi
E) Kişi, aile, zümre ve meslek kuruluşu
Cevabı göster
Cevap: A) Kişi, aile, zümre ve sınıf
Anayasa m.10 yalnızca 'kişi, aile, zümre ve sınıf' ibarelerini kullanır; vakıf, dernek, parti veya meslek örgütü bu sayımda yer almaz.
Soru 2
Kanun önünde eşitlik ilkesi, 1982 Anayasası'nın kaçıncı maddesinde düzenlenmiştir?
Anayasa Mahkemesi içtihadına göre 1982 Anayasası m.10'da benimsenen eşitlik anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Her koşulda herkese tamamen aynı muameleyi zorunlu kılan katı mutlak eşitlik
B) Ekonomik haklarla sınırlı kalan işlevsel eşitlik anlayışı
C) Farklı durumdakilerin de aynı işleme tabi tutulduğu radikal eşitlik
D) Özdeş durumun aynı, farklı durumun farklı işleme bağlandığı nispi eşitlik
E) Biçimsel eşitliği gözetip maddi eşitliği göz ardı eden eşitlik anlayışı
Cevabı göster
Cevap: D) Özdeş durumun aynı, farklı durumun farklı işleme bağlandığı nispi eşitlik
Anayasa m.10'daki eşitlik ilkesi mutlak değil nispi niteliktedir: özdeş durumlar aynı işleme, farklı durumlar farklı işleme tabi tutulur. Herkesin her zaman ve her yönden aynı tutulması zorunlu değildir.
Soru 4
Pozitif ayrımcılık hükmünün güçlendirilerek özellikle kadınlar lehine kapsamının genişletilmesi, hangi Anayasa değişikliğiyle gerçekleştirilmiştir?
A) 1995 Anayasa değişikliği
B) 2001 Anayasa değişikliği
C) 2010 Anayasa değişikliği
D) 2007 Anayasa değişikliği
E) 2004 Anayasa değişikliği
Cevabı göster
Cevap: C) 2010 Anayasa değişikliği
2010 Anayasa değişikliğiyle m.10/2'ye 'bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı yorumlanamaz' hükmü eklenerek kadınlar lehine pozitif ayrımcılığın önü açılmıştır.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi demokratik bir devletin temel ilkelerinden biri olarak kabul edilir?
A) Seçme hakkının belirli bir servet veya öğrenim koşuluna bağlanması
B) Resmî bir ideolojinin tüm yurttaşlara zorla benimsetilmesi
C) Yönetimin tek bir partinin anayasal tekeline bırakılması
E) Herkesin yasa önünde eşit sayılması ve genel-eşit oyun tanınması
Cevabı göster
Cevap: E) Herkesin yasa önünde eşit sayılması ve genel-eşit oyun tanınması
Genel ve eşit oy ilkesini de kapsayan eşitlik, demokratik devletin temel ilkelerinden biridir.
Soru 6
Aşağıdaki tanımlardan hangisi pozitif ayrımcılığı en doğru biçimde ifade etmektedir?
A) Dezavantajlı birey ve gruplar lehine ayrımcılık yapılması
B) Devletin belirli zümrelere ayrıcalık tanıyan yasalar çıkarması
C) Herkesin hukuk önünde kesinlikle aynı işleme tabi tutulması
D) Toplumun tüm kesimlerine yönelik fırsat eşitliğinin kaldırılması
E) Kamuda görev alan kişilere özel ayrıcalıklar sağlanması
Cevabı göster
Cevap: A) Dezavantajlı birey ve gruplar lehine ayrımcılık yapılması
Pozitif ayrımcılık; sosyal, ekonomik ve fiziksel nedenlerle dezavantajlı durumda olan birey ve gruplar lehine ayrımcılık yapılmasıdır. Amaç gerçek eşitliği sağlamaktır, ayrıcalık tanımak değildir.
Soru 7
1982 Anayasası'nın 10. maddesine göre, aşağıdaki özelliklerden hangisi kanun önünde eşitlik ilkesinin temel gerekçesi olarak sayılmamıştır?
A) Dil, ırk ve renk
B) Ekonomik gelir düzeyi ve servet miktarı
C) Felsefi inanç, din ve mezhep
D) Cinsiyet ve siyasi düşünce
E) Benzeri sebepler kapsamındaki diğer ayrımlar
Cevabı göster
Cevap: B) Ekonomik gelir düzeyi ve servet miktarı
Anayasa m.10, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebepler saymaktadır; ekonomik gelir düzeyi veya servet miktarı bu maddede doğrudan sayılan sebepler arasında yer almaz.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi, Anayasa m.10 kapsamında kendileri lehine alınan tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı gruplar arasında yer almaz?
A) Engelliler ve çocuklar
B) Harp şehitlerinin dul ve yetimleri
C) Yoksulluk sınırı altındaki emekliler
D) Malul ve gaziler
E) Yaşlılar ve vazife şehitlerinin yetimleri
Cevabı göster
Cevap: C) Yoksulluk sınırı altındaki emekliler
Anayasa m.10; çocuklar, yaşlılar, özürlüler/engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gazileri saymaktadır. 'Yoksulluk sınırı altındaki emekliler' bu sayımın dışındadır.
Soru 9
Hukuk biliminde 'yatay eşitlik' ya da 'kanun önünde eşitlik' olarak da adlandırılan ilke aşağıdaki tanımlardan hangisiyle karşılanır?
A) Dezavantajlı bireylere üst düzey haklar tanıyan ve fırsat uçurumunu kapatan uygulama biçimi
B) Yargı mercilerinin kararlarında katı içtihat birliğini esas alması
C) Tüm bireylere eşit ekonomik kaynak dağıtılmasını zorunlu kılan ilke
D) Benzer ya da aynı durumda bulunanların hukukta aynı işleme tabi tutulması
E) Kamu kurumlarının yönetimde liyakat ilkesini benimseyen politikası
Cevabı göster
Cevap: D) Benzer ya da aynı durumda bulunanların hukukta aynı işleme tabi tutulması
Kanun önünde eşitlik (yatay eşitlik), aynı ya da benzer hukuki durumda bulunan kişilerin aynı işleme tabi tutulması ilkesidir.
Soru 10
Mutlak eşitlik anlayışını en doğru biçimde tanımlayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yalnızca benzer durumda olanların aynı kurallara tabi tutulması
B) Dezavantajlı gruplara ek güvenceler sağlanarak fiili eşitliğin pekiştirilmesi
C) Farklı durum ve konumda olanların dahi aynı uygulamaya tabi tutulması
D) Hukuki sonuçların kişi başarısına göre farklılaşmasına olanak tanınması
E) Kamu hizmeti sunumunda gelir düzeyine göre ayrım yapılması
Cevabı göster
Cevap: C) Farklı durum ve konumda olanların dahi aynı uygulamaya tabi tutulması
Mutlak eşitlik; farklı durum ve konumdaki kişilerin de aynı uygulamaya tabi tutulması anlamına gelir. Bu anlayış bazı adaletsizliklere yol açabileceğinden 1982 Anayasası nispi eşitliği benimsemiştir.
Soru 11
1982 Anayasası'nın 10. maddesi, kadın-erkek eşitliği konusunda devlete hangi yükümlülüğü getirmektedir?
A) Devlet, kadınların haklarını korurken erkekleri eşitlik kapsamı dışında bırakır.
B) Devlet, kadın-erkek eşitliğinin fiilen yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür.
C) Devlet, eşitlik konusunda herhangi bir olumlu yükümlülük taşımaz; bireyler kendi haklarını korur.
D) Devlet, eşitliği güvence altına almayı yasama organının takdirine bırakır.
E) Devlet, kadın-erkek eşitliğini yalnızca kamu sektöründe uygulamakla yükümlüdür.
Cevabı göster
Cevap: B) Devlet, kadın-erkek eşitliğinin fiilen yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür.
Anayasa m.10, kadın ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğunu belirterek devlete bu eşitliğin yaşama geçirilmesi için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü getirmektedir.