Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK): 13 üye, iki daire, üye seçimi (CB 4 + TBMM 7); 2017 HSYK→HSK değişimi Soruları
KPSS Vatandaşlık · 19 özgün soru · açıklamalı çözümler
Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK): 13 üye, iki daire, üye seçimi (CB 4 + TBMM 7); 2017 HSYK→HSK değişimi — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK): 13 üye, iki daire, üye seçimi (CB 4 + TBMM 7); 2017 HSYK→HSK değişimi konusunda bilmen gereken 21 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Hâkim ve savcılar idarî görevleri yönünden Adalet Bakanlığına, özlük işleri bakımından ise Hâkimler ve Savcılar Kuruluna (HSK) bağlıdır.
HSK daire başkanlarından birine, TBMM Genel Kurulunun adli yargı hâkim ve savcıları arasından seçtiği üye başkanlık eder (HSK başkanı olarak gösterilen adli yargı hâkimi).
Danıştay üyelerinin dörtte üçünü (3/4) Hâkimler ve Savcılar Kurulu, dörtte birini (1/4) Cumhurbaşkanı seçer.
Cumhurbaşkanı HSK'nın dört (4) üyesini seçer.
Adalet Bakanlığının bir mahkemenin kaldırılması veya yargı çevresinin değiştirilmesine ilişkin tekliflerini Hâkimler ve Savcılar Kurulu karara bağlar.
2017 öncesi yapıda Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) 22 asıl ve 12 yedek üyeden oluşur, üç daire hâlinde çalışır; görev süresi 4 yıldır (Cumhurbaşkanı 4 asıl üye seçerdi).
Hâkimler ve savcılar oy kullanamaz (askeri öğrenciler ve tutuklular da kullanamaz); kamu görevlileri ise oy kullanabilir.
HSK'nın 7 üyesini TBMM seçer.
HSK kararlarına karşı kural olarak yargı yolu kapalıdır; istisna olarak yalnızca meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararlara karşı yargı yolu açıktır.
2017 Anayasa değişikliğiyle HSYK, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) olarak değişmiş ve HSK'ya üye seçme yetkisi TBMM'nin görev ve yetkileri arasına eklenmiştir.
Yargıtay üyelerinin tamamını Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) seçer; Cumhurbaşkanı Yargıtay üyelerini seçemez (yalnızca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcı Vekilini seçer).
Hâkimler ve savcılar siyasi partilere üye olamaz; aynı yasak Sayıştay dahil yüksek yargı organları mensupları, memurlar, Silahlı Kuvvetler mensupları ve yükseköğretim öncesi öğrenciler için de geçerlidir (yükseköğretim öğrencileri üye olabilir).
Hâkimler ve Savcılar Kurulu, hâkimlik teminatını sağlamak ve hâkimlerin görevlerini siyasi iradeden bağımsız yapabilmelerini temin etmek amacıyla kurulmuştur.
HSK üyelerini seçen organlar Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ve Cumhurbaşkanıdır; Yargıtay ve Danıştay HSK üyesi seçmez.
Yüksek mahkemelerde üye seçim kaynakları: Anayasa Mahkemesi üyelerinin çoğunu Cumhurbaşkanı 3'ünü TBMM seçer; Yargıtay üyelerinin tamamını HSK; Danıştay üyelerinin 3/4'ünü HSK, 1/4'ünü Cumhurbaşkanı seçer.
HSK'nın 13 üyesi şöyle seçilir: Cumhurbaşkanı 4 üye (3'ü adli, 1'i idari yargı hâkim/savcısı) seçer; TBMM 7 üye (3 Yargıtay üyesi, 1 Danıştay üyesi, 3 hukuk öğretim üyesi/avukat) seçer; Adalet Bakanı başkan ve müsteşar tabii üyedir.
1982 Anayasası'na göre Hâkimler ve Savcılar (Yüksek) Kurulu yüksek mahkemeler/yüksek yargı organları arasında sayılır; bölge idare mahkemeleri, il seçim kurulu ve ağır ceza mahkemeleri yüksek mahkeme değildir.
HSK'nın (doğal/ex officio) başkanı Adalet Bakanıdır ve Adalet Bakanlığı Müsteşarı Kurula tabii üye olarak katılır.
Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) on üç (13) üyeden oluşur ve iki daire hâlinde çalışır.
Anayasa'nın 79. maddesine göre seçimlerin yönetimi ve denetimi Yüksek Seçim Kuruluna (YSK) aittir; YSK kararlarına karşı başka bir mercie başvurulamaz.
Cumhurbaşkanı dışında üye seçen organlar: Anayasa Mahkemesine TBMM, Danıştaya HSK, YÖK'e Üniversitelerarası Kurul üye seçer; Sayıştay üyelerinin tamamını TBMM, Devlet Denetleme Kurulu üyelerinin tamamını Cumhurbaşkanı seçer.
Örnek Sorular
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi siyasi partilere üye olabilir?
A) Yükseköğretim öğrencileri
B) Savcılar
C) Silahlı Kuvvetler mensupları
D) Hâkimler
E) Yükseköğretim öncesi öğrenciler
Cevabı göster
Cevap: A) Yükseköğretim öğrencileri
Yükseköğretim öğrencileri siyasi partilere üye olabilir. Hâkimler, savcılar, Silahlı Kuvvetler mensupları, memurlar, Sayıştay mensupları ve yükseköğretim öncesi öğrenciler bu haktan yararlanamaz.
Soru 2
HSK'nın bir dairesine başkanlık eden ve TBMM Genel Kurulu tarafından seçilen üye hangi kesimden gelmektedir?
A) İdari yargı hâkim ve savcıları arasından
B) Adli yargı hâkim ve savcıları arasından
C) Hukuk fakülteleri öğretim üyeleri arasından
D) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıları arasından
E) Serbest avukatlar arasından
Cevabı göster
Cevap: B) Adli yargı hâkim ve savcıları arasından
TBMM Genel Kurulunun adli yargı hâkim ve savcıları arasından seçtiği üye, HSK'nın bir dairesine başkanlık eder. Bu kural, söz konusu üyenin adli yargı kökenli olmasını zorunlu kılar.
Soru 3
TBMM'nin HSK'ya seçtiği üye sayısı kaçtır?
A) 4
B) 5
C) 7
D) 9
E) 11
Cevabı göster
Cevap: C) 7
2017 sonrasında HSK'nın 13 üyesinden 7'sini TBMM seçer; 4'ünü Cumhurbaşkanı seçer; Adalet Bakanı ve Bakanlık Müsteşarı tabii üye sıfatıyla kurulda yer alır.
Soru 4
1982 Anayasası kapsamında aşağıdakilerden hangisi yüksek yargı organı olarak kabul edilmez?
A) Anayasa Mahkemesi
B) Yargıtay
C) HSK (Hâkimler ve Savcılar Kurulu)
D) Bölge idare mahkemesi
E) Danıştay
Cevabı göster
Cevap: D) Bölge idare mahkemesi
Bölge idare mahkemeleri 1982 Anayasası'nda yüksek mahkeme ya da yüksek yargı organı olarak sayılmaz. HSK, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ise anayasal yüksek yargı organlarıdır.
Soru 5
Hâkim ve savcıların idarî görevleri ile özlük işleri hangi organlara bağlanmıştır?
A) İdarî görevler HSK'ya, özlük işleri Adalet Bakanlığına bağlıdır.
B) Her iki alan da bütünüyle Adalet Bakanlığına bağlıdır.
C) İdarî görevler Adalet Bakanlığına, özlük işleri HSK'ya bağlıdır.
D) Her iki alan da bütünüyle HSK'ya bağlıdır.
E) İdarî görevler Cumhurbaşkanlığına, özlük işleri Adalet Bakanlığına bağlıdır.
Cevabı göster
Cevap: C) İdarî görevler Adalet Bakanlığına, özlük işleri HSK'ya bağlıdır.
Anayasa'ya göre hâkim ve savcılar idarî görevleri bakımından Adalet Bakanlığına, özlük işleri (atama, terfi, disiplin vb.) bakımından ise HSK'ya bağlıdır. İki ayrı organa bağlılık söz konusudur.
Soru 6
Aşağıdaki gruplardan hangisi oy kullanma hakkından yararlanamaz?
A) Hâkimler ve savcılar
B) Yükseköğretim öğrencileri
C) Belediye memurları
D) Kısıtlılar hariç emekliler
E) Kamu iktisadi teşebbüsleri çalışanları
Cevabı göster
Cevap: A) Hâkimler ve savcılar
Anayasa ve seçim mevzuatı gereğince hâkimler ve savcılar oy kullanamaz; aynı yasak askeri öğrenciler ile tutuklular için de geçerlidir. Kamu görevlileri (memurlar, belediye çalışanları vb.) bu yasak kapsamında değildir.
Soru 7
HSK kararlarına karşı yargı yolunun açık olduğu tek istisna aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yer değiştirme (nakil) kararları
B) Meslekten çıkarma cezası kararları
C) Disiplin cezası uyarı kararları
D) Yükselme (terfi) işlemi kararları
E) Görevden uzaklaştırma kararları
Cevabı göster
Cevap: B) Meslekten çıkarma cezası kararları
HSK kararları kural olarak yargı denetimine kapalıdır; tek istisna meslekten çıkarma cezası kararlarıdır. Bu kararlar yargı yoluna açıktır; diğer tüm HSK kararları yargı denetimi dışındadır.
Soru 8
Aşağıdaki yüksek mahkemelerden hangisinin üyelerinin tamamı tek bir organ (HSK) tarafından seçilmektedir?
A) Danıştay
B) Anayasa Mahkemesi
C) Yüksek Seçim Kurulu
D) Uyuşmazlık Mahkemesi
E) Yargıtay
Cevabı göster
Cevap: E) Yargıtay
Yargıtay üyelerinin tamamını yalnızca HSK seçer; başka hiçbir organ bu seçime katılmaz.
Soru 9
HSK'nın kuruluş amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hâkimlik teminatını ve yargının siyasetten bağımsızlığını güvence altına almak
B) Yargı kararlarını siyasi iktidar adına gözden geçirip denetlemek
C) Hâkim ve savcıları Adalet Bakanlığının hiyerarşik denetimine bağlamak
D) Mahkemeler arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını karara bağlamak
E) Yargıtay ile Danıştay üyelerinin atanması işlemini yürütmek
Cevabı göster
Cevap: A) Hâkimlik teminatını ve yargının siyasetten bağımsızlığını güvence altına almak
HSK'nın temel kuruluş amacı hâkimlik teminatını sağlamak ve hâkimlerin görevlerini siyasi iradeden bağımsız biçimde yerine getirebilmelerini temin etmektir.
Soru 10
Yargıtay üyelerini seçme yetkisi kime aittir ve Cumhurbaşkanının bu süreçteki rolü nedir?
A) Üyelerin tamamını Cumhurbaşkanı seçer; HSK'nın bu konuda rolü bulunmaz.
B) Üyelerin tamamını HSK seçer; Cumhurbaşkanı yalnızca Başsavcı ve Vekilini seçer.
C) Üyelerin yarısını HSK, kalan yarısını ise Cumhurbaşkanı birlikte seçer.
D) Üyeleri TBMM, Cumhuriyet Başsavcısını ise HSK ile birlikte seçer.
E) Üyelerin tamamını HSK seçer; Cumhurbaşkanının hiçbir aşamada rolü bulunmaz.
Cevabı göster
Cevap: B) Üyelerin tamamını HSK seçer; Cumhurbaşkanı yalnızca Başsavcı ve Vekilini seçer.
Yargıtay üyelerinin tamamını HSK seçer. Cumhurbaşkanı Yargıtay üyelerini seçemez; onun Yargıtay'la ilgili tek yetkisi Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcı Vekilini seçmektir.
Soru 11
2017 sonrası düzenlemeye göre HSK üyelerini seçme yetkisi yalnızca hangi organlara aittir?
A) TBMM ve Cumhurbaşkanı
B) Yalnızca Cumhurbaşkanı
C) TBMM ve Yargıtay Genel Kurulu
D) Cumhurbaşkanı ve Danıştay Genel Kurulu
E) TBMM, Cumhurbaşkanı ve Yargıtay
Cevabı göster
Cevap: A) TBMM ve Cumhurbaşkanı
2017 düzenlemesine göre HSK'nın seçimle gelen üyelerini yalnızca TBMM (7 üye) ve Cumhurbaşkanı (4 üye) seçer.
Soru 12
Adalet Bakanlığı bir mahkemenin kaldırılması ya da yargı çevresinin değiştirilmesi önerisini sunduğunda bu öneriyi nihai karara bağlama yetkisi kime aittir?
A) Cumhurbaşkanlığı Makamına
B) Danıştay Başkanlığına
C) Yargıtay Birinci Başkanlık Kuruluna
D) Hâkimler ve Savcılar Kuruluna
E) TBMM Adalet Komisyonuna
Cevabı göster
Cevap: D) Hâkimler ve Savcılar Kuruluna
Adalet Bakanlığının mahkeme kaldırma ya da yargı çevresi değişikliği teklifleri, karar mercii olarak HSK tarafından sonuçlandırılır. Bu yetki, yargı bağımsızlığının güvencesi olarak HSK'ya verilmiştir.
Soru 13
2017 Anayasa değişikliği öncesinde HSYK'nın asıl üye sayısı, daire sayısı ve görev süresi sırasıyla hangisinde doğru verilmiştir?
A) 22 asıl üye – iki daire – 4 yıl
B) 12 asıl üye – üç daire – 4 yıl
C) 22 asıl üye – üç daire – 5 yıl
D) 18 asıl üye – iki daire – 4 yıl
E) 22 asıl üye – üç daire – 4 yıl
Cevabı göster
Cevap: E) 22 asıl üye – üç daire – 4 yıl
2017 öncesinde HSYK 22 asıl ve 12 yedek üyeden oluşur, üç daire hâlinde çalışır ve üyeler 4 yıllık görev süresine sahipti. Bu yapı 2017 değişikliğiyle HSK adıyla ve 13 üye/iki daire biçiminde yeniden düzenlenmiştir.
Soru 14
2017 Anayasa değişikliğinin HSYK/HSK yapısına getirdiği yeniliklerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kurulun adı korunmuş; yapısında ise üye sayısı artırılmıştır.
B) HSK'ya üye seçme yetkisi bütünüyle Cumhurbaşkanı'na bırakılmıştır.
C) HSYK kaldırılmış, kurulun görev ve yetkileri Danıştay'a devredilmiştir.
D) Kurulun adı değiştirilmiş, TBMM'ye HSK üyesi seçme yetkisi verilmiştir.
E) Kurulun daire sayısı ikiden üçe çıkarılmış ve Adalet Bakanı başkanlıktan çıkarılmıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) Kurulun adı değiştirilmiş, TBMM'ye HSK üyesi seçme yetkisi verilmiştir.
2017 değişikliğiyle HSYK'nın adı HSK olarak değiştirilmiş ve TBMM'ye HSK üyesi seçme yetkisi tanınarak bu yetki TBMM'nin görev ve yetkileri arasına eklenmiştir.
Soru 15
HSK'nın üye sayısı ve daire yapısı hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) HSK 11 üyeden oluşur ve üç daire hâlinde çalışır.
B) HSK 15 üyeden oluşur ve iki daire hâlinde çalışır.
C) HSK 13 üyeden oluşur ve iki daire hâlinde çalışır.
D) HSK 7 üyeden oluşur ve tek daire hâlinde çalışır.
E) HSK 13 üyeden oluşur ve üç daire hâlinde çalışır.
Cevabı göster
Cevap: C) HSK 13 üyeden oluşur ve iki daire hâlinde çalışır.
2017 anayasa değişikliğiyle oluşturulan HSK, 13 üyeden meydana gelir ve iki daire hâlinde çalışır. Eski HSYK'da üç daire bulunurken HSK'da daire sayısı ikiye indirilmiştir.