Cumhuriyetin temel nitelikleri (m.2): demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti — toplu tanım ve ayrım Soruları
KPSS Vatandaşlık · 19 özgün soru · açıklamalı çözümler
Cumhuriyetin temel nitelikleri (m.2): demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti — toplu tanım ve ayrım — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında Cumhuriyetin temel nitelikleri (m.2): demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti — toplu tanım ve ayrım konusunda bilmen gereken 20 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
1982 Anayasası'nda eğitim ve öğrenim hakkı, çalışma ve sözleşme hürriyeti ile çocukları koruyucu tedbirler sosyal devleti gerçekleştirmeye yönelik hükümlerdir; suçta ve cezada kanunilik ile basın hürriyeti ise kişinin temel hak ve hürriyetleri arasındadır.
Anayasa'nın 5. maddesine göre devletin temel amaç ve görevleri arasında milletin bağımsızlığını, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak; toplumun refah ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde sınırlayan engelleri kaldırmak yer alır.
Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir.
1982 Anayasası'nın 1. maddesi devlet şeklinin Cumhuriyet olduğunu belirtir; 2. madde Cumhuriyetin niteliklerini sayar.
1982 Anayasası'na göre Türkiye Cumhuriyeti'nin temel nitelikleri arasında cumhuriyetçilik, üniter devlet, insan haklarına saygılı devlet, Atatürk milliyetçiliğine bağlı devlet, demokratik devlet, laik devlet, sosyal devlet, hukuk devleti ve eşitlik ilkesi yer alır.
İdarenin malî sorumluluğu 1982 Anayasası'nda hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir; sosyal devlet, demokratik devlet, laik devlet veya üniter devlet ilkesiyle ilişkilendirilmez.
Devlet niteliklerine ilişkin sorularda her ilke kendi gereği uygulamayla eşleştirilir: planlama sosyal devlete, yargı bağımsızlığı ve idarenin malî sorumluluğu hukuk devletine, din-devlet ayrılığı laik devlete; çeldiriciler bu eşleşmeleri karıştırır.
1982 Anayasası'na göre temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılma nedenleri arasında demokratik devletin gerekleri, ölçülülük, genel sınırlandırma sebepleri ve laik Cumhuriyetin gerekleri yer alır; 'Anayasa'nın ruhu' bir sınırlandırma nedeni değildir.
1982 Anayasası'na göre milletvekilleri ve Cumhurbaşkanı göreve başlarken devletin varlığı ve bağımsızlığını, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü, milletin kayıtsız şartsız egemenliğini koruyacaklarına, Anayasaya, hukukun üstünlüğüne, demokratik ve laik Cumhuriyete ve Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlı kalacaklarına dair ant içerler.
Siyasal, kültürel ve ekonomik gelişmeyi sağlamaya yönelik planlama faaliyetleri sosyal devlet ilkesinin gereğidir; hukuk devleti, demokratik devlet veya laik devletin gereği değildir.
1982 Anayasası'nın 3. maddesine göre Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür; dili Türkçe, bayrağı beyaz ay yıldızlı al bayrak, millî marşı İstiklal Marşı ve başkenti Ankara'dır.
1982 Anayasası'nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti; toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.
1982 Anayasası'nın değiştirilemez ilk üç maddesi devlet şeklinin Cumhuriyet olması (m.1), Cumhuriyetin nitelikleri (m.2) ve devletin bütünlüğü, dili, bayrağı, marşı ve başkentine ilişkin hükümlerdir (m.3); bunlar 4. madde ile değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.
Sosyal devlet, hukuk devleti ve demokratik devlet ilkeleri Türk anayasal tarihinde ilk kez 1961 Anayasası ile düzenlenmiştir.
Çalışanlara ücretli tatil hakkının tanınması 1982 Anayasası'nın 2. maddesinde sayılan nitelikler arasında yer almaz; sosyal politika alanına giren bir düzenlemedir.
1982 Anayasası'na göre siyasi partilerin tüzük, program ve eylemleri devletin bölünmez bütünlüğüne, cumhuriyet ilkesine, insan haklarına, eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine, millî egemenliğe ve demokratik, laik devlet ilkelerine aykırı olamaz; partiler sınıf veya zümre diktatörlüğünü amaçlayamaz.
Anayasa değişikliklerinin Cumhurbaşkanı tarafından gerekli görüldüğünde halkoyuna sunulabilmesi demokratik devlet ilkesiyle bağdaşan bir uygulamadır; hukuk devleti ilkesiyle değil.
1982 Anayasası'nın 2. maddesinde Cumhuriyetin nitelikleri yalnızca demokratik, laik ve sosyal hukuk devleti olarak sayılır; 'inkılapçı devlet', 'parlamenter sistem' ve 'halkçı devlet' bu madde kapsamında yer almaz.
Yönetmelik, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak kaydıyla çıkarılan hukuk kurallarıdır.
Sosyal devlet ilkesi kapsamında artan oranlı vergilendirme, topraksız çiftçilere toprak dağıtımı, işsizliği önleme tedbirleri ve ücretli tatil hakkı yer alır; milletvekilinin Cumhurbaşkanını seçmesi ise demokratik seçim sistemiyle ilgilidir.
Örnek Sorular
Soru 1
Anayasa değişikliklerinin Cumhurbaşkanı tarafından halkoyuna sunulabilmesi uygulaması, anayasal ilkeler bakımından öncelikle hangi ilkeyle ilişkilendirilir?
A) Demokratik devlet ilkesi
B) Laik devlet ilkesi
C) Hukuk devleti ilkesi
D) Sosyal devlet ilkesi
E) Üniter devlet ilkesi
Cevabı göster
Cevap: A) Demokratik devlet ilkesi
Halkoylaması (referandum), halk iradesinin doğrudan yönetime yansıtılması yollarından biridir ve demokratik devlet ilkesiyle doğrudan bağdaşır. Hukuk devleti ise yargısal denetim ve hukukun üstünlüğüyle ilgilidir.
Soru 2
1982 Anayasası'na göre Cumhuriyetin nitelikleri (demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti gibi) hangi maddede düzenlenmiştir?
A) 1. madde
B) 2. madde
C) 4. madde
D) 3. madde
E) 5. madde
Cevabı göster
Cevap: B) 2. madde
1982 Anayasası'nın 1. maddesi yalnızca devletin şeklinin Cumhuriyet olduğunu belirtirken, Cumhuriyetin demokratik, laik, sosyal ve hukuk devleti gibi niteliklerini sayan madde 2. maddedir.
Soru 3
1982 Anayasası'nın 5. maddesinde düzenlenen devletin temel amaç ve görevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaktadır?
A) Yargı bağımsızlığını tek başına güvence altına almak
B) Siyasi partilerin programlarını denetlemek
C) Kişiyi hak ve hürriyetlerini kısıtlayan engellerden arındırmak
D) Milletvekili dokunulmazlıklarını güvence altına almak
E) Olağanüstü hal ilan koşullarını belirlemek
Cevabı göster
Cevap: C) Kişiyi hak ve hürriyetlerini kısıtlayan engellerden arındırmak
Anayasa m.5'e göre devletin görevleri arasında milletin bağımsızlığını ve ülkenin bölünmezliğini korumak, toplumun refah ve mutluluğunu sağlamak ile kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet…
Soru 4
Siyasal, kültürel ve ekonomik gelişmeyi sağlamaya yönelik devlet planlama faaliyetleri, 1982 Anayasası bağlamında öncelikle hangi ilkenin gereği olarak değerlendirilir?
A) Laik devlet ilkesi
B) Demokratik devlet ilkesi
C) Hukuk devleti ilkesi
D) Sosyal devlet ilkesi
E) Üniter devlet ilkesi
Cevabı göster
Cevap: D) Sosyal devlet ilkesi
Sosyal devlet, bireylerin ve toplumun ekonomik ve sosyal refahını geliştirmeyi amaçlar; bu doğrultuda devletin planlama yapması sosyal devlet ilkesinin zorunlu bir yansımasıdır.
Soru 5
1982 Anayasası'nın 2. maddesi kapsamındaki Cumhuriyet nitelikleri arasında yer almayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
A) Halkçı devlet
B) Demokratik devlet
C) Laik devlet
D) Sosyal devlet
E) Hukuk devleti
Cevabı göster
Cevap: A) Halkçı devlet
1982 Anayasası m.2'de Cumhuriyetin nitelikleri; demokratik, laik, sosyal ve hukuk devleti olarak tanımlanmaktadır. 'Halkçı devlet' 1924 Anayasası dönemine ait bir kavramdır ve 1982 metninde yer almaz.
Soru 6
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi anayasal devlet ilkesi ile ilgili uygulama arasında yanlış bir ilişki kurmaktadır?
A) Planlama faaliyetleri — Sosyal devlet ilkesi
B) Din-devlet işlerinin ayrılığı — Sosyal devlet ilkesi
C) Yargı bağımsızlığı — Hukuk devleti ilkesi
D) İdarenin malî sorumluluğu — Hukuk devleti ilkesi
E) Artan oranlı vergilendirme — Sosyal devlet ilkesi
Cevabı göster
Cevap: B) Din-devlet işlerinin ayrılığı — Sosyal devlet ilkesi
Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması laik devlet ilkesinin gereğidir; sosyal devlet ilkesiyle ilgili değildir.
Soru 7
1982 Anayasası'na göre aşağıdaki hükümlerden hangisi sosyal devleti gerçekleştirmeye yönelik nitelikte değil, kişinin temel hak ve hürriyetleri kapsamında değerlendirilir?
A) Eğitim ve öğrenim hakkı
B) Çalışma ve sözleşme hürriyeti
C) Suçta ve cezada kanunilik ilkesi
D) Çocukları koruyucu tedbirler
E) Sosyal güvenlik hakkı
Cevabı göster
Cevap: C) Suçta ve cezada kanunilik ilkesi
Eğitim ve öğrenim hakkı, çalışma ve sözleşme hürriyeti ile çocukları koruyucu tedbirler sosyal devletin gerçekleştirilmesine yönelik anayasal hükümlerdir.
Soru 8
1982 Anayasası'na göre milletvekilleri ve Cumhurbaşkanı göreve başlarken içtikleri antta aşağıdakilerden hangisine bağlı kalacaklarına dair söz vermezler?
A) Demokratik ve laik Cumhuriyete
B) Hukukun üstünlüğüne
C) Atatürk ilke ve inkılaplarına
D) Milletin kayıtsız şartsız egemenliğine
E) Kuvvetler birliği ilkesine
Cevabı göster
Cevap: E) Kuvvetler birliği ilkesine
Anayasa'da öngörülen antta demokratik ve laik Cumhuriyet, hukukun üstünlüğü, Atatürk ilke ve inkılapları ile milletin kayıtsız şartsız egemenliğine bağlılık yer alır. 'Kuvvetler birliği ilkesi' antta geçmez.
Soru 9
Türk anayasal tarihinde sosyal devlet, hukuk devleti ve demokratik devlet ilkelerinin ilk kez birlikte düzenlendiği anayasa aşağıdakilerden hangisidir?
A) 1961 Anayasası
B) 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu
C) 1924 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu
D) 1876 Kanun-i Esasi
E) 1982 Anayasası
Cevabı göster
Cevap: A) 1961 Anayasası
Sosyal devlet, hukuk devleti ve demokratik devlet kavramları Türk anayasal sistemine 1961 Anayasası ile girmiştir; 1982 Anayasası bu ilkeleri devralmıştır.
Soru 10
1982 Anayasası'nın 4. maddesi uyarınca değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez maddeler aşağıdakilerin hangisinde eksiksiz ve doğru biçimde verilmiştir?
A) Yalnızca 1. ve 2. maddeler
B) 1., 2. ve 3. maddeler
C) 1., 2., 3. ve 5. maddeler
D) 1. ve 3. maddeler
E) 2., 3. ve 4. maddeler
Cevabı göster
Cevap: B) 1., 2. ve 3. maddeler
1982 Anayasası m.4'e göre yalnızca ilk üç madde (devlet şekli, Cumhuriyetin nitelikleri ve devletin bütünlüğü/dil/bayrak/marş/başkent) değiştirilemez ve değiştirme teklif bile edilemez.
Soru 11
1982 Anayasası'nın 3. maddesinde yer alan hükme göre aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Türkiye Devleti'nin resmî dili Türkçe, başkenti İstanbul'dur
B) Devletin millî marşı olarak Çanakkale Türküsü kabul edilmiştir
C) Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür
D) Türkiye Devleti'nin bayrağı beyaz zemin üzerine kırmızı hilaldir
E) Türkiye Devleti'nin yönetim biçimi federasyona dayalıdır
Cevabı göster
Cevap: C) Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür
1982 Anayasası m.3'e göre Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür; dili Türkçe, başkenti Ankara, bayrağı beyaz ay yıldızlı al bayrak ve millî marşı İstiklal Marşı'dır.
Soru 12
Türkiye Cumhuriyeti hangi tarihte ilan edilmiştir?
A) 23 Nisan 1920
B) 1 Kasım 1922
C) 3 Mart 1924
D) 24 Temmuz 1923
E) 29 Ekim 1923
Cevabı göster
Cevap: E) 29 Ekim 1923
Türkiye Cumhuriyeti, 29 Ekim 1923 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi kararıyla ilan edilmiştir.
Soru 13
1982 Anayasası'nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti'ni tanımlamak için kullanılan ifadede yer almayan unsur aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çoğulcu parlamenter sisteme dayalı
B) Atatürk milliyetçiliğine bağlı
C) Demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti
D) İnsan haklarına saygılı
E) Millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde
Cevabı göster
Cevap: A) Çoğulcu parlamenter sisteme dayalı
Anayasa m.2'nin tam metninde 'çoğulcu parlamenter sisteme dayalı' ifadesine yer verilmez.
Soru 14
1982 Anayasası'na göre siyasi partilerin tüzük, program ve eylemlerinin aykırı olamayacağı ilkeler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Devletin bölünmez bütünlüğü
B) Kuvvetler ayrılığı ilkesi
C) Millî egemenlik
D) Hukuk devleti ilkesi
E) Demokratik ve laik devlet ilkeleri
Cevabı göster
Cevap: B) Kuvvetler ayrılığı ilkesi
Anayasa, siyasi partilerin uyması gereken sınırlar arasında devletin bölünmez bütünlüğü, cumhuriyet, insan hakları, eşitlik, hukuk devleti, millî egemenlik ve demokratik-laik devlet ilkelerini sayar.
Soru 15
1982 Anayasası çerçevesinde idarenin malî sorumluluğu ilkesi hangi devlet ilkesinin zorunlu bir gereği olarak kabul edilir?
A) Sosyal devlet ilkesi
B) Laik devlet ilkesi
C) Demokratik devlet ilkesi
D) Hukuk devleti ilkesi
E) Üniter devlet ilkesi
Cevabı göster
Cevap: D) Hukuk devleti ilkesi
İdare, eylem ve işlemlerinden doğan zararları tazmin etmekle yükümlüdür; bu yükümlülük devletin hukuka bağlılığının ve hesap verebilirliğinin ifadesi olarak hukuk devleti ilkesine dayanır.