Cumhuriyetçilik, Atatürk milliyetçiliği ve başlangıç ilkelerinin anayasadaki bağlayıcılığı Soruları
KPSS Vatandaşlık · 10 özgün soru · açıklamalı çözümler
Cumhuriyetçilik, Atatürk milliyetçiliği ve başlangıç ilkelerinin anayasadaki bağlayıcılığı — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında Cumhuriyetçilik, Atatürk milliyetçiliği ve başlangıç ilkelerinin anayasadaki bağlayıcılığı konusunda bilmen gereken 10 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Saltanat 1 Kasım 1922'de TBMM kararıyla kaldırılmış, böylece hilafet ile saltanat birbirinden ayrılmış ve halifelik 1924 yılına kadar devam etmiştir.
Atatürk, medeniyet yolunda başarının yenilenmeye bağlı olduğunu ve eski kuralların yeni çevreye uyacak biçimde değişip gelişmesi gerektiğini ifade ederek İnkılapçılık ilkesini ortaya koymuştur.
Atatürk milliyetçiliği ırkçılığa, şovenizme ve saldırganlığa karşı; akılcı, çağdaş, insancıl, barışçıl, birleştirici, medeni, ileri dönük ve demokratik bir milliyetçiliktir ve 'Atatürk milliyetçiliği' kavramı ilk kez 1982 Anayasası ile düzenlenmiştir.
Atatürk ilkeleri anayasaya 1937 yılında eklenmiştir.
1982 Anayasası'nın 66/1. maddesine göre Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür; bu, etnik kökene değil hukuki bağa dayanan bir vatandaşlık anlayışıdır ve Anayasa milliyetçiliği Atatürk'ün belirlediği anlayış doğrultusunda tanımlar.
Cumhuriyetçilik ilkesinin temel unsurları arasında saltanatın ve halifeliğin kaldırılması, egemenliğin millete verilmesi ve çok partili hayata geçiş denemeleri yer alır.
KPSS soru arketipi olarak verilen bir inkılap veya gelişmenin hangi Atatürk ilkesiyle (Cumhuriyetçilik, Laiklik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, İnkılapçılık) ilişkili olduğunu ayırt etmek istenir ve çeldiriciler inkılapları yanlış ilkelerle eşleştirir.
Devletçilik ilkesi kapsamında Türkiye'de ilk Beş Yıllık Sanayi Planı 1934'te uygulamaya konulmuş, II. Beş Yıllık Kalkınma Planı ise II. Dünya Savaşı nedeniyle hayata geçirilememiştir.
Atatürk'ün 'Benim en büyük eserim' dediği eser Türkiye Cumhuriyeti'dir ve bu söz Cumhuriyetçilik ilkesinin önemini vurgulamak için kullanılır.
1982 Anayasası'nda korunan inkılap kanunları Tevhid-i Tedrisat, Şapka İktisası, Tekke ve Zaviyelerin Kapatılması, medeni nikâh esası, uluslararası rakamların kabulü, Türk harflerinin kabulü, lâkap ve unvanların kaldırılması ve bazı kisvelerin giyilemeyeceği kanunlarıdır; Atatürk milliyetçiliği bir cumhuriyet niteliği olmakla birlikte bu inkılap kanunları arasında yer almaz.
Örnek Sorular
Soru 1
1982 Anayasası'nın 66. maddesinin 1. fıkrasına göre, bir kişinin 'Türk' sayılmasının temel ölçütü nedir?
A) Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olmak
B) Türkçeyi ana dili olarak konuşan bir vatandaş olmak
C) Türk etnik kökeninden ve soyundan gelmek
D) Türkiye sınırları içinde doğmuş olmak
E) Müslüman olmak ve Türkiye'de ikamet etmek
Cevabı göster
Cevap: A) Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olmak
1982 Anayasası m. 66/1 uyarınca Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkes Türktür; bu, etnik ya da dinî kökene değil hukuki vatandaşlık bağına dayanan bir tanımdır.
Soru 2
Aşağıdaki ifadelerden hangisi Osmanlı Devleti'nde saltanatın kaldırılması sürecini doğru biçimde özetlemektedir?
A) Saltanat ve halifelik aynı anda, 3 Mart 1924'te çıkarılan tek bir kanunla birlikte kaldırılmıştır.
B) Saltanat 1 Kasım 1922'de TBMM kararıyla kaldırılmış, hilafet ve saltanat ayrılmış, halifelik 1924'e kadar sürmüştür.
C) Saltanat 29 Ekim 1923'te cumhuriyetin ilanıyla birlikte kendiliğinden sona ermiş, halifelik ise daha önce lağvedilmiştir.
D) TBMM, saltanatı 1 Kasım 1922'de kaldırırken halifeliği de tam olarak aynı tarihte birlikte ortadan kaldırmıştır.
E) Saltanat 23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılmasıyla fiilen son bulmuş, hukuki olarak ise 1924'te kaldırılmıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Saltanat 1 Kasım 1922'de TBMM kararıyla kaldırılmış, hilafet ve saltanat ayrılmış, halifelik 1924'e kadar sürmüştür.
Saltanat 1 Kasım 1922'de TBMM kararıyla kaldırılmış; bu kararla hilafet ve saltanat birbirinden ayrılmış, halifelik ise ayrı bir kurum olarak 3 Mart 1924'e kadar devam etmiştir.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyetçilik ilkesinin temel unsurları arasında yer almaz?
A) Saltanatın kaldırılması
B) Halifeliğin kaldırılması
C) Devletçiliğin ekonomide esas alınması
D) Çok partili siyasi hayata geçiş denemeleri
E) Egemenliğin millete devredilmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Devletçiliğin ekonomide esas alınması
Devletçiliğin ekonomide esas alınması Devletçilik ilkesinin alanına girer; Cumhuriyetçilik ilkesinin temel unsurları ise saltanatın kaldırılması, halifeliğin kaldırılması, egemenliğin millete verilmesi ve çok partili…
Soru 4
'Atatürk milliyetçiliği' kavramı anayasal düzeyde ilk kez hangi anayasada yer almıştır?
A) 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
B) 1924 Anayasası
C) 1961 Anayasası
D) 1982 Anayasası
E) 1937 anayasa değişikliği
Cevabı göster
Cevap: D) 1982 Anayasası
'Atatürk milliyetçiliği' kavramı anayasal metne ilk kez 1982 Anayasası ile girmiştir; önceki anayasalarda milliyetçilik ilkesi yer almakla birlikte bu özel kavram kullanılmamıştır.
Soru 5
Atatürk ilkelerinin Türkiye Cumhuriyeti anayasasına resmen eklendiği yıl hangisidir?
A) 1924
B) 1930
C) 1933
D) 1945
E) 1937
Cevabı göster
Cevap: E) 1937
Atatürk ilkeleri 1937 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle o dönemin anayasasına eklenmiş ve anayasal bir nitelik kazanmıştır.
Soru 6
Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olması anlayışı doğrultusunda saltanatın kaldırılması, aşağıdaki Atatürk ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
A) Cumhuriyetçilik
B) Laiklik
C) Devletçilik
D) Halkçılık
E) Milliyetçilik
Cevabı göster
Cevap: A) Cumhuriyetçilik
Saltanatın kaldırılması, egemenliğin tek bir hükümdardan alınıp kayıtsız şartsız millete devredilmesi anlamına gelir; bu da ulusal iradeye dayalı yönetimi esas alan Cumhuriyetçilik ilkesinin doğrudan bir gereğidir.
Soru 7
Atatürk'ün 'Benim en büyük eserim' dediği eser hangisidir ve bu söz hangi ilkeyle doğrudan özdeşleştirilmektedir?
A) Türk Dil Kurumunun kurulması — Milliyetçilik
B) Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması — Cumhuriyetçilik
C) Harf devriminin gerçekleştirilmesi — İnkılapçılık
D) Kadınlara seçme ve seçilme hakkının tanınması — Halkçılık
E) Hilafetin kaldırılması — Laiklik
Cevabı göster
Cevap: B) Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması — Cumhuriyetçilik
Atatürk 'Benim en büyük eserim' derken Türkiye Cumhuriyeti'ni kastetmiştir; bu söz Cumhuriyetçilik ilkesinin merkezîliğini vurgulamak için kullanılmaktadır.
Soru 8
Türkiye'de Devletçilik ilkesi kapsamında hazırlanan I. Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konulmuş; ancak II. Beş Yıllık Kalkınma Planı hayata geçirilememiştir. Bu durumun temel nedeni nedir?
A) Planın hazırlanmasında teknik eksiklik bulunması
B) Çok partili sisteme geçişle gelen ekonomi politikası değişikliği
C) İkinci Dünya Savaşı'nın yarattığı olumsuz koşullar
D) Atatürk'ün vefatıyla oluşan siyasi belirsizlik
E) 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın etkilerinin sürmesi
Cevabı göster
Cevap: C) İkinci Dünya Savaşı'nın yarattığı olumsuz koşullar
I. Beş Yıllık Sanayi Planı 1934'te uygulamaya konulmuştur; II. Plan ise II. Dünya Savaşı'nın yarattığı kaynakların kısıtlanması ve siyasi belirsizlik ortamı nedeniyle hayata geçirilememiştir.
Soru 9
Atatürk, eski kuralların yeni çevreye uyacak biçimde değişip gelişmesi gerektiğini ve medeniyette başarının yenilenmeye bağlı olduğunu vurgulayarak hangi ilkeyi temellendirmiştir?
A) Cumhuriyetçilik
B) Halkçılık
C) Devletçilik
D) İnkılapçılık
E) Laiklik
Cevabı göster
Cevap: D) İnkılapçılık
Atatürk'ün 'medeniyette başarı yenilenmeye bağlıdır, eski kurallar yeni koşullara göre değişmelidir' söylemi doğrudan İnkılapçılık ilkesini tanımlamaktadır.
Soru 10
1982 Anayasası'nın koruma altına aldığı inkılap kanunları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almamaktadır?
A) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
B) Şapka İktisası Hakkında Kanun
C) Türk harflerinin kabulü hakkında kanun
D) Lâkap ve unvanların kaldırılmasına dair kanun
E) Atatürk milliyetçiliğini tanımlayan kanun
Cevabı göster
Cevap: E) Atatürk milliyetçiliğini tanımlayan kanun
1982 Anayasası'nın koruduğu inkılap kanunları arasında Tevhid-i Tedrisat, Şapka İktisası, tekke ve zaviyelerin kapatılması, medeni nikâh, uluslararası rakamlar, Türk harfleri, lâkap ve unvanların kaldırılması ile…