Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu ve seçim yenileme: TBMM soruşturması (3/5 → 2/3 Yüce Divan), karşılıklı erken seçim Soruları
KPSS Vatandaşlık · 23 özgün soru · açıklamalı çözümler
Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu ve seçim yenileme: TBMM soruşturması (3/5 → 2/3 Yüce Divan), karşılıklı erken seçim — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu ve seçim yenileme: TBMM soruşturması (3/5 → 2/3 Yüce Divan), karşılıklı erken seçim konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
TBMM, üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla (360) seçimlerin yenilenmesine (erken seçim) karar verebilir; seçimleri yenileme yetkisi hem TBMM'ye hem de Cumhurbaşkanına aittir.
2007 referandumuyla Cumhurbaşkanının TBMM tarafından değil halk tarafından seçilmesine karar verilmiş ve cumhurbaşkanlığı hükümeti modeline geçiş süreci başlamıştır.
Yüce Divan yargılaması sevk kararından itibaren üç ay içinde tamamlanır; tamamlanamazsa bir defaya mahsus üç aylık ek süre verilir ve yargılama bu sürede kesin olarak (en çok altı ayda) bitirilir.
Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu sorularında farklı çoğunluk eşikleri (salt çoğunluk / beşte üç / üçte iki) ile prosedür aşamaları (önerge → soruşturma kararı → Yüce Divana sevk) birbirine karıştırılarak sınanır.
Cumhurbaşkanının görevde bulunduğu sürede işlediği iddia edilen suçlar için görevi bittikten sonra da cezai sorumluluk maddesi (özel Yüce Divan usulü) uygulanır.
Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılmasına karar verilince, siyasi partilerin güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye sayısının üç katı aday gösterilir ve ad çekmeyle on beş kişilik bir soruşturma komisyonu kurulur.
Yüksek Seçim Kurulu (YSK) seçimlerin düzenli yönetimini sağlar, seçimlerle ilgili yolsuzluk, şikâyet ve itirazları kesin karara bağlar, TBMM üyeleri ve Cumhurbaşkanının seçim tutanaklarını kabul eder, seçim çevrelerini ve her çevreden çıkacak milletvekili sayısını belirler; ancak seçim kanunlarını TBMM çıkarır.
Cumhurbaşkanının ikinci döneminde TBMM tarafından (erken) seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi hâlinde Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir.
Parlamento (Meclis) kararlarını yayımlamak TBMM Başkanının görevidir ve Cumhurbaşkanının görevleri arasında yer almaz.
Cumhurbaşkanının Yüce Divana sevk edilmesi için TBMM üye tam sayısının üçte ikisinin gizli oyu gerekir; komisyon raporu Başkanlığa verildiği tarihten itibaren on gün içinde dağıtılır ve dağıtımından itibaren on gün içinde Genel Kurulda görüşülür.
Eski parlamenter sistemde Başbakan veya bakanların Yüce Divana sevki TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun gizli oyuyla olur; sevk milletvekilliğini ve birlikte sevk edilen bakanların bakanlığını düşürmez.
Cumhurbaşkanı hakkında suç işlediği iddiasıyla soruşturma açılması talebi, TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önerge ile yapılır.
Milli güvenliğin sağlanmasından ve Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından Cumhurbaşkanı TBMM'ye karşı sorumludur.
Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakanın Yüce Divana sevk edilmesi için TBMM üye tam sayısının üçte ikisinin (400) gizli oyu gerekir.
Eski (2017 öncesi) düzenlemeye göre Cumhurbaşkanının görevde işlediği iddia edilen suçlar için görev bittikten sonra bu özel Yüce Divan madde hükmü uygulanmaz.
Uluslararası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak Cumhurbaşkanının görevidir; onaylamayı uygun bulmak ise TBMM'nin yetkisidir.
Cumhurbaşkanı hakkındaki soruşturma önergesi Meclis tarafından en geç bir ay içinde görüşülür ve soruşturma açılmasına karar verilmesi için TBMM üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyu gerekir.
Cumhurbaşkanı hakkında suç soruşturması; TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun önergesiyle istenir, üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılır ve üçte ikisinin gizli oyuyla Yüce Divana sevk kararı alınır; Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan hüküm giyen Cumhurbaşkanının görevi sona erer.
Cumhurbaşkanı soruşturma komisyonu raporunu iki ay içinde Meclis Başkanlığına sunar; bu sürede bitirilemezse komisyona bir aylık yeni ve kesin ek süre verilir.
Eski Anayasa'nın 105. maddesine göre Cumhurbaşkanı vatana ihanetten dolayı TBMM üye tam sayısının en az üçte birinin teklifi ve en az dörtte üçünün kararıyla suçlandırılır; yargı mercii Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesi'dir.
Yüce Divana sevk edilen Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakanın görevi kendiliğinden sona erer ve Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilirse görevini kaybeder.
Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesi kararı alamaz; Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen Cumhurbaşkanının görevi sona erer.
Örnek Sorular
Soru 1
Cumhurbaşkanının TBMM tarafından değil doğrudan halk tarafından seçilmesine karar veren referandum hangi yılda yapılmıştır?
A) 2007
B) 2004
C) 2001
D) 2010
E) 2017
Cevabı göster
Cevap: A) 2007
2007 yılında gerçekleştirilen referandumla Cumhurbaşkanının TBMM tarafından değil halk tarafından seçilmesi kabul edilmiş ve cumhurbaşkanlığı hükümeti modeline geçiş sürecinin temeli atılmıştır.
Soru 2
TBMM'de Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılmasına karar verilmesinin ardından kurulan soruşturma komisyonu kaç kişiden oluşur ve üyeleri nasıl belirlenir?
A) On üç kişiden oluşur; siyasi partiler eşit sayıda aday gösterir ve üyeler açık oyla seçimle belirlenir.
B) On beş kişiden oluşur; partiler güçleri oranında üç kat aday gösterir ve ad çekmeyle belirlenir.
C) On yedi kişiden oluşur; üyeleri doğrudan TBMM Başkanlık Divanı tarafından atanarak görevlendirilir.
D) On beş kişiden oluşur; her siyasi parti komisyona eşit sayıda üye göndererek bunu oluşturur.
E) On bir kişiden oluşur; partiler güçleri oranında üç kat aday gösterir ve üyeler açık oyla belirlenir.
Cevabı göster
Cevap: B) On beş kişiden oluşur; partiler güçleri oranında üç kat aday gösterir ve ad çekmeyle belirlenir.
Soruşturma açılmasına karar verilince, siyasi partilerin güçleri oranında verebilecekleri üye sayısının üç katı kadar aday gösterilir; komisyon on beş kişiden oluşur ve üyeler ad çekmeyle belirlenir.
Soru 3
Cumhurbaşkanı soruşturma komisyonu raporunun TBMM Başkanlığına sunulmasının ardından dağıtılması ve Genel Kurulda görüşülmesi için anayasada öngörülen süreler hangisinde doğru belirtilmiştir?
A) Rapor beş gün içinde dağıtılır; dağıtımdan itibaren beş gün içinde görüşülür.
B) Rapor yedi gün içinde dağıtılır; dağıtımdan itibaren on beş gün içinde görüşülür.
C) Rapor on gün içinde dağıtılır; dağıtımdan itibaren yirmi gün içinde görüşülür.
D) Rapor on gün içinde dağıtılır; dağıtımdan itibaren on gün içinde görüşülür.
E) Rapor on beş gün içinde dağıtılır; dağıtımdan itibaren on gün içinde görüşülür.
Cevabı göster
Cevap: D) Rapor on gün içinde dağıtılır; dağıtımdan itibaren on gün içinde görüşülür.
Komisyon raporu Başkanlığa verildiği tarihten itibaren on gün içinde dağıtılır ve dağıtımından itibaren on gün içinde görüşülür. Yüce Divana sevk kararı için üçte iki çoğunluk gereklidir.
Soru 4
Cumhurbaşkanı soruşturma komisyonu, raporunu Meclis Başkanlığına sunmak için ne kadar süreye sahiptir ve bu süre yetmezse ne olur?
A) Üç ay; yetmezse bir defaya mahsus iki aylık ek süre verilir
B) Üç ay; herhangi bir ek süre verilmez
C) Bir ay; yetmezse bir defaya mahsus bir aylık kesin ek süre verilir
D) İki ay; yetmezse komisyon dağıtılır ve yeni komisyon kurulur
E) İki ay; yetmezse bir defaya mahsus bir aylık kesin ek süre verilir
Cevabı göster
Cevap: E) İki ay; yetmezse bir defaya mahsus bir aylık kesin ek süre verilir
Soruşturma komisyonu raporu iki ay içinde Meclis Başkanlığına sunar. Bu sürede tamamlanamazsa komisyona bir aylık yeni ve kesin ek süre tanınır; komisyon bu sürede raporu tamamlamak zorundadır.
Soru 5
Eski Anayasa'nın 105. maddesinde Cumhurbaşkanını vatana ihanetle suçlandırma usulü nasıl düzenlenmişti?
A) Üye tam sayısının salt çoğunluğunun teklifi ve beşte üçünün kararıyla; yargı mercii Danıştay olarak öngörülmüştü.
B) Üye tam sayısının en az üçte birinin teklifi ve en az dörtte üçünün kararıyla; yargı mercii Yüce Divandı.
C) Üye tam sayısının dörtte birinin teklifi ve salt çoğunluğunun kararıyla; yargı mercii Yargıtay olarak belirlenmişti.
D) Üye tam sayısının beşte ikisinin teklifi ve üçte ikisinin kararıyla; yargı mercii Anayasa Mahkemesiydi.
E) Üye tam sayısının yarısının teklifi ve üçte ikisinin kararıyla; yargı mercii Askeri Yargıtaydı.
Cevabı göster
Cevap: B) Üye tam sayısının en az üçte birinin teklifi ve en az dörtte üçünün kararıyla; yargı mercii Yüce Divandı.
Eski 105. maddeye göre Cumhurbaşkanı vatana ihanetten dolayı TBMM üye tam sayısının en az üçte birinin teklifiyle gündeme gelir ve en az dörtte üçünün kararıyla suçlandırılır. Yargı mercii Yüce Divan sıfatıyla Anayasa…
Soru 6
Yüksek Seçim Kurulu (YSK) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) YSK, seçimlere ilişkin şikâyet ve itirazları kesin olarak karara bağlar.
B) YSK, TBMM üyeleri ve Cumhurbaşkanının seçim tutanaklarını kabul eder.
C) YSK, seçim kanunlarını çıkarma yetkisine sahiptir.
D) YSK, seçim çevrelerini ve her çevreden çıkacak milletvekili sayısını belirler.
E) YSK, seçimlerin düzenli yönetimini sağlama görevini üstlenir.
Cevabı göster
Cevap: C) YSK, seçim kanunlarını çıkarma yetkisine sahiptir.
Seçim kanunlarını çıkarma yetkisi TBMM'ye aittir; YSK bu yetkiye sahip değildir.
Soru 7
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde, milli güvenliğin sağlanmasından ve Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından kim, hangi organa karşı sorumludur?
A) Genelkurmay Başkanı, Cumhurbaşkanına karşı
B) Cumhurbaşkanı, Anayasa Mahkemesine karşı
C) Millî Savunma Bakanı, Cumhurbaşkanına karşı
D) Bakanlar Kurulu, TBMM'ye karşı
E) Cumhurbaşkanı, TBMM'ye karşı
Cevabı göster
Cevap: E) Cumhurbaşkanı, TBMM'ye karşı
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde milli güvenliğin sağlanmasından ve Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından Cumhurbaşkanı, TBMM'ye karşı sorumludur.
Soru 8
Cumhurbaşkanı hakkındaki cezai soruşturma sürecinde hangi aşamada TBMM üye tam sayısının 'beşte üç' çoğunluğunun gizli oyu aranmaktadır?
A) Soruşturma açılmasına karar verilmesi
B) Komisyon üyelerinin seçimi
C) Yüce Divana sevk kararının alınması
D) Soruşturma açılması talebine ilişkin önergenin verilmesi
E) Soruşturma raporunun Genel Kurulda oylanması
Cevabı göster
Cevap: A) Soruşturma açılmasına karar verilmesi
Soruşturma açılması talebinde salt çoğunluk (301), soruşturma açılmasına karar verilmesinde beşte üç (360) ve Yüce Divana sevkte üçte iki (400) gizli oy aranır. Beşte üç eşiği soruşturma açılma kararına aittir.
Soru 9
Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bir bakanın Yüce Divana sevk edilebilmesi için kaç milletvekilinin gizli oyu gerekmektedir?
A) En az 301 (salt çoğunluk)
B) En az 400 (üçte iki çoğunluk)
C) En az 450 (dörtte üç çoğunluk)
D) En az 200 (üçte bir çoğunluk)
E) En az 360 (beşte üç çoğunluk)
Cevabı göster
Cevap: B) En az 400 (üçte iki çoğunluk)
Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakanın Yüce Divana sevki için TBMM üye tam sayısının üçte ikisinin (600 üzerinden 400) gizli oyuna ihtiyaç vardır.
Soru 10
Uluslararası antlaşmalar bağlamında Cumhurbaşkanının görevi ile TBMM'nin yetkisi nasıl ayrışmaktadır?
A) Antlaşmaları müzakere etmek TBMM'nin, onaylamak ve yayımlamak Cumhurbaşkanının görevidir.
B) Antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak münhasıran TBMM'nin, uygun bulmak Cumhurbaşkanının yetkisidir.
C) Hem onaylama hem yayımlama yetkisi TBMM'ye aittir; Cumhurbaşkanının bu süreçte rolü yoktur.
D) Antlaşmaları onaylamak TBMM'nin, yayımlamak ise Resmî Gazete Müdürlüğünün görevidir.
E) Antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak Cumhurbaşkanının; onaylamayı uygun bulmak TBMM'nin yetkisidir.
Cevabı göster
Cevap: E) Antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak Cumhurbaşkanının; onaylamayı uygun bulmak TBMM'nin yetkisidir.
Uluslararası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak Cumhurbaşkanına ait görevlerdir. TBMM ise onaylama işlemini uygun bulma yetkisine sahiptir; bu iki işlev farklı organlara paylaştırılmıştır.
Soru 11
Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan Yüce Divana sevk edildiğinde görevi ne zaman sona erer?
A) Yüce Divana sevk kararıyla birlikte kendiliğinden
B) Yüce Divan mahkûmiyet kararı verdikten sonra
C) Sevk kararının ardından Cumhurbaşkanı tarafından görevden alınmasıyla
D) TBMM'nin ayrıca görevden alma kararı almasıyla
E) Anayasa Mahkemesi'nin göreve devam yasağı koymasıyla
Cevabı göster
Cevap: A) Yüce Divana sevk kararıyla birlikte kendiliğinden
Yüce Divana sevk edilen Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakanın görevi sevk kararıyla birlikte kendiliğinden sona erer; ayrıca bir görevden alma işlemine gerek yoktur.
Soru 12
Parlamento kararlarını resmî olarak yayımlamak kimin görevidir?
A) Cumhurbaşkanı
B) Başbakan
C) TBMM Başkanı
D) Anayasa Mahkemesi Başkanı
E) Cumhurbaşkanı yardımcısı
Cevabı göster
Cevap: C) TBMM Başkanı
Meclis (parlamento) kararlarını yayımlamak, Cumhurbaşkanının değil TBMM Başkanının görevidir. Cumhurbaşkanı kanunları yayımlar; parlamento kararlarının yayımı TBMM Başkanına aittir.
Soru 13
Cumhurbaşkanı hakkında cezai soruşturma sürecini başlatmak için TBMM'de nasıl bir önerge verilmesi gerekmektedir?
A) TBMM üye tam sayısının üçte ikisinin imzaladığı önerge
B) TBMM üye tam sayısının beşte üçünün imzaladığı önerge
C) TBMM üye tam sayısının üçte birinin imzaladığı önerge
D) TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önerge
E) TBMM üye tam sayısının dörtte birinin imzaladığı önerge
Cevabı göster
Cevap: D) TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önerge
Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılması talebinin ilk adımı, TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun (301) vereceği önergedir. Bu, üçte iki ya da beşte üç gibi daha yüksek eşiklerden düşüktür.
Soru 14
Anayasaya göre Yüce Divan yargılaması, sevk kararından itibaren kaç ay içinde kesin olarak tamamlanmak zorundadır?
A) En çok on iki ay içinde tamamlanır; yargı organı gerekli gördüğü sürece bu süre serbestçe uzatılabilir.
B) En çok dört ay içinde tamamlanır; bu süreye bir defaya mahsus bir aylık ek süre eklenebilir.
C) En çok üç ay içinde tamamlanır; bu süreye herhangi bir ek süre eklenmez.
D) En çok dokuz ay içinde tamamlanır; süre, üçer aylık periyotlar hâlinde birkaç kez uzatılabilir.
E) En çok altı ay içinde tamamlanır; ilk üç ay yetmezse bir defaya mahsus üç aylık ek süre verilir.
Cevabı göster
Cevap: E) En çok altı ay içinde tamamlanır; ilk üç ay yetmezse bir defaya mahsus üç aylık ek süre verilir.
Yüce Divan yargılaması sevk kararından itibaren üç ay içinde tamamlanır; tamamlanamazsa bir defaya mahsus üç aylık ek süre verilir. Dolayısıyla toplam azami süre altı aydır.
Soru 15
TBMM'ye verilen Cumhurbaşkanı soruşturma önergesi için anayasada öngörülen görüşme süresi ve soruşturma açılması için aranan çoğunluk eşiği hangisidir?
A) En geç bir ay içinde görüşülür; TBMM üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyu
B) En geç bir ay içinde görüşülür; TBMM üye tam sayısının üçte ikisinin gizli oyu
C) En geç on beş gün içinde görüşülür; TBMM üye tam sayısının üçte ikisinin gizli oyu
D) En geç iki ay içinde görüşülür; TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun gizli oyu
E) En geç iki ay içinde görüşülür; TBMM üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyu
Cevabı göster
Cevap: A) En geç bir ay içinde görüşülür; TBMM üye tam sayısının beşte üçünün gizli oyu
Soruşturma önergesi Meclis tarafından en geç bir ay içinde görüşülür. Soruşturma açılmasına karar verilebilmesi için TBMM üye tam sayısının beşte üçünün (360) gizli oyu aranmaktadır.