Anayasa Mahkemesi: yapısı (15 üye), atama (CB 12 + TBMM 3), 12 yıl görev ve yeniden seçilememezlik Soruları
KPSS Vatandaşlık · 19 özgün soru · açıklamalı çözümler
Anayasa Mahkemesi: yapısı (15 üye), atama (CB 12 + TBMM 3), 12 yıl görev ve yeniden seçilememezlik — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında Anayasa Mahkemesi: yapısı (15 üye), atama (CB 12 + TBMM 3), 12 yıl görev ve yeniden seçilememezlik konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Uluslararası antlaşmalar, inkılap kanunları, yönetmelikler ve olağanüstü hâl kararnameleri Anayasa Mahkemesi'nin denetim alanı dışındadır.
TBMM'nin milletvekilliğini düşürme veya dokunulmazlığı kaldırma kararına karşı, ilgili veya başka bir milletvekili 7 gün içinde Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir ve Mahkeme 15 gün içinde kesin karar verir.
Anayasa'da bir kişinin kaç dönem milletvekili seçilebileceğine ilişkin bir üst sınır yoktur.
Anayasa'nın 9. maddesine göre yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.
TBMM, Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma yetkisi verebilir; KHK'larla temel haklar ve siyasi haklar düzenlenemez, bütçe değiştirilemez ve Anayasa Mahkemesi KHK'ları şekil ve esas bakımından denetler.
2010'da Anayasa'nın 148. maddesine eklenen hükümle Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir ve Genel Kurul'un yeniden inceleme kararları kesindir.
Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır; bölümler başkanvekili başkanlığında dört üyeyle, Genel Kurul en az on üyeyle toplanır ve kararlar salt çoğunlukla alınır.
Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin çözen yüksek mahkemedir ve başkanını Anayasa Mahkemesi kendi üyeleri arasından görevlendirir.
Anayasa Mahkemesi'nin '12 asil + 3 yedek üyeden oluştuğu ve üyelerinin bir kısmının bölge/yargı mahkemelerince belirlendiği' ifadesi yanlıştır; mahkeme 15 üyeden oluşur ve üyeleri yalnızca Cumhurbaşkanı ile TBMM seçer.
Sayıştay ve HSK, Anayasa'nın Yargı bölümünde düzenlenmiştir.
Parlamento kararlarına karşı kural olarak yargı yolu kapalıdır; TBMM İçtüzüğü, dokunulmazlığın kaldırılması ve milletvekilliğinin düşürülmesi kararları ise Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.
Anayasa Mahkemesi; kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü'nün şekil ve esas bakımından, anayasa değişikliklerinin ise yalnızca şekil bakımından Anayasa'ya uygunluğunu denetler.
Anayasa md.153'e göre Anayasa Mahkemesi kararları kesindir, gerekçesiz açıklanamaz, geriye yürümez ve iptal kararının yürürlüğü en fazla bir yıl ertelenebilir.
TBMM görevleri 'hangisi TBMM görevi değildir' formatıyla sorulur; en sık tuzaklar rektör seçme, Başbakan atama (Cumhurbaşkanı) ve Anayasa Mahkemesi üyelerini seçmedir (farklı merci).
2010 anayasa değişikliği ile düzenlenen Anayasa Mahkemesi 17 üyeden oluşuyordu; 3'ünü TBMM, 14'ünü Cumhurbaşkanı seçer ve üyeler kendi aralarından 4 yıl için başkan seçerdi.
Uluslararası Ceza Mahkemesi; soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçu ve saldırı suçuna bakar.
Anayasa Mahkemesi üyeleri 12 yıl için seçilir, bir kimse iki defa üye seçilemez ve üyeler 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılır.
2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanı bakanları atayıp görevden alabilir ve bakan olarak görevlendirilen kişinin seçilmiş milletvekili olması şart değildir.
Anayasa Mahkemesi on beş üyeden oluşur; bu üyelerin 12'sini Cumhurbaşkanı, 3'ünü TBMM seçer.
Temelli kapatılan bir siyasi parti başka ad altında kurulamaz ve kapatılmaya neden olan üyeleri, kararın Resmi Gazete'de yayımından itibaren 5 yıl başka bir partide kurucu, üye, yönetici veya denetçi olamaz.
Başbakanı (bakanları) atama yetkisi Cumhurbaşkanına aittir, TBMM'nin görevi değildir.
Anayasa'nın 80. maddesine göre TBMM üyeleri seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri değil bütün Milleti temsil eder.
Örnek Sorular
Soru 1
2010 anayasa değişikliğinden önce Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) tüm kararlarına karşı yargı yolu kapalıyken, bu değişiklikle hangi tür kararlara karşı yargı yolu açılmıştır?
A) Meslekten çıkarma kararları
B) Nakil kararları
C) Görevden uzaklaştırma kararları
D) Atama ve terfi kararları
E) Soruşturma başlatma kararları
Cevabı göster
Cevap: A) Meslekten çıkarma kararları
2010 değişikliğiyle HSK'nın meslekten çıkarma kararları hariç tüm kararlarına karşı yargı yolu kapalı kalırken; meslekten çıkarma kararlarına karşı yargı yolu açılmıştır.
Soru 2
Anayasa Mahkemesi iptal kararlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Kararlar kesindir ve başka bir yargı merciinde itiraz konusu yapılamaz.
B) İptal kararının yürürlüğü en fazla iki yıl ertelenebilir.
C) İptal kararları geriye yürümez.
D) Kararlar gerekçesiz açıklanamaz.
E) Kararlar Resmî Gazete'de yayımlanır.
Cevabı göster
Cevap: B) İptal kararının yürürlüğü en fazla iki yıl ertelenebilir.
Anayasa md.153'e göre iptal kararının yürürlüğü en fazla bir yıl ertelenebilir. İki yıl yanlıştır.
Soru 3
Anayasa Mahkemesi'nin üye sayısı ve üyelerin seçildiği organlara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Mahkeme 12 asil, 3 yedek üyeden oluşur; üyelerin bir kısmını bölge mahkemeleri belirler.
B) Mahkeme 15 üyeden oluşur; üyelerin tamamını Cumhurbaşkanı seçer.
C) Mahkeme 15 üyeden oluşur; üyeleri yalnızca Cumhurbaşkanı ile TBMM seçer.
D) Mahkeme 17 üyeden oluşur; 12'sini Cumhurbaşkanı, 5'ini TBMM seçer.
E) Mahkeme 13 üyeden oluşur; üyelerinin tamamını TBMM seçer.
Cevabı göster
Cevap: C) Mahkeme 15 üyeden oluşur; üyeleri yalnızca Cumhurbaşkanı ile TBMM seçer.
Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur ve üyeleri yalnızca Cumhurbaşkanı (12 üye) ile TBMM (3 üye) tarafından seçilir. '12 asil + 3 yedek' ya da bölge mahkemelerinin seçimi gibi ifadeler yanlıştır.
Soru 4
2010 anayasa değişikliğiyle oluşturulan Anayasa Mahkemesi'nin üye sayısı, seçen organların paylaşımı ve başkanlık süresi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) 15 üye; 12 Cumhurbaşkanı, 3 TBMM; başkan 4 yıl için seçilir.
B) 17 üye; 12 Cumhurbaşkanı, 5 TBMM; başkan 6 yıl için seçilir.
C) 15 üye; 10 Cumhurbaşkanı, 5 TBMM; başkan 2 yıl için seçilir.
D) 17 üye; 14 Cumhurbaşkanı, 3 TBMM; başkan 4 yıl için üyeler arasından seçilir.
E) 12 üye; tamamı Cumhurbaşkanı tarafından seçilir; başkan 5 yıl için seçilir.
Cevabı göster
Cevap: D) 17 üye; 14 Cumhurbaşkanı, 3 TBMM; başkan 4 yıl için üyeler arasından seçilir.
2010 değişikliğiyle AYM 17 üyeden oluşuyordu; 14'ünü Cumhurbaşkanı, 3'ünü TBMM seçiyor ve başkan 4 yıl için kendi üyeleri arasından seçiliyordu.
Soru 5
Parlamento kararları bakımından yargısal denetim konusunda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Bütün parlamento kararları aleyhine Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açılabilir; bu konuda herhangi bir istisna bulunmamaktadır.
B) Parlamento kararlarına karşı yargı yolu Danıştay aracılığıyla açık olup Anayasa Mahkemesi bu kararları denetleme yetkisine sahip değildir.
C) TBMM İçtüzüğü, dokunulmazlığın kaldırılması ve milletvekilliğinin düşürülmesi kararları Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.
D) TBMM İçtüzüğü denetlenebilir; ancak milletvekilliğinin düşürülmesi ve dokunulmazlık kararları denetim dışında kalmaktadır.
E) Cumhurbaşkanı itiraz etmediği sürece parlamento kararları yargısal denetime tabi tutulmamaktadır.
Cevabı göster
Cevap: C) TBMM İçtüzüğü, dokunulmazlığın kaldırılması ve milletvekilliğinin düşürülmesi kararları Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.
Parlamento kararlarına karşı kural olarak yargı yolu kapalıdır; ancak TBMM İçtüzüğü, dokunulmazlığın kaldırılması ve milletvekilliğinin düşürülmesi kararları Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.
Soru 6
Anayasa değişikliklerinin Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenmesi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Hem şekil hem de esas bakımından denetlenir.
B) Yalnızca esas bakımından denetlenir.
C) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri gibi tam denetime tabidir.
D) Hiçbir biçimde Anayasa Mahkemesi denetimine tabi değildir.
E) Yalnızca şekil bakımından denetlenir.
Cevabı göster
Cevap: E) Yalnızca şekil bakımından denetlenir.
Kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri hem şekil hem esas bakımından, TBMM İçtüzüğü de şekil ve esas yönünden denetlenir; ancak anayasa değişiklikleri yalnızca şekil bakımından denetlenebilir.
Soru 7
Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi ve ayrılma koşullarına ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Üyeler 10 yıl için seçilir ve emekli olmak için 70 yaşını doldurmaları gerekir.
B) Üyeler ömür boyu görev yapar ve yalnızca disiplin kararıyla görevden alınabilir.
C) Üyeler 12 yıl için seçilir, aynı kişi bir daha seçilemez ve 65 yaşında emekliye ayrılır.
D) Üyeler 8 yıl için seçilir; bir kez yeniden seçilebilir ve 67 yaşında emekli olur.
E) Üyeler 15 yıl için seçilir ve 70 yaşında emekliye ayrılır.
Cevabı göster
Cevap: C) Üyeler 12 yıl için seçilir, aynı kişi bir daha seçilemez ve 65 yaşında emekliye ayrılır.
AYM üyeleri 12 yıl için seçilir, bir kimse iki defa üye seçilemez ve 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılır.
Soru 8
Uyuşmazlık Mahkemesi başkanının belirleniş biçimi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak açıklanmıştır?
A) Başkanı, Cumhurbaşkanı tarafından dört yıllık süre için atanır.
B) Başkanı, Anayasa Mahkemesi kendi üyeleri arasından görevlendirir.
C) Başkanı, TBMM Genel Kurulu tarafından seçilir.
D) Başkanı, Yargıtay ve Danıştay Başkanları ortak kararıyla belirlenir.
E) Başkanı, Adalet Bakanı tarafından önerilen adaylar arasından seçilir.
Cevabı göster
Cevap: B) Başkanı, Anayasa Mahkemesi kendi üyeleri arasından görevlendirir.
Uyuşmazlık Mahkemesi başkanını Anayasa Mahkemesi kendi üyeleri arasından görevlendirir.
Soru 9
2017 anayasa değişikliğiyle Anayasa Mahkemesi ve Hâkimler ile Savcılar Kurulu'nun (HSK) üye sayılarında yapılan değişiklik aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) AYM 15'ten 12'ye, HSK 13'ten 10'a düşürüldü ve askeri yüksek mahkemeler korundu.
B) AYM 17'den 12'ye, HSK 22'den 10'a düşürüldü ve askeri yüksek mahkemeler yeniden düzenlendi.
C) AYM 12'den 15'e, HSK 13'ten 22'ye yükseltildi ve askeri yüksek mahkemelerin yetkisi genişletildi.
D) AYM 17'den 15'e, HSK 22'den 13'e düşürüldü ve askeri yüksek mahkemeler kaldırıldı.
E) AYM 15'ten 17'ye, HSK 13'ten 22'ye yükseltildi ve askeri yüksek mahkemeler aynen bırakıldı.
Cevabı göster
Cevap: D) AYM 17'den 15'e, HSK 22'den 13'e düşürüldü ve askeri yüksek mahkemeler kaldırıldı.
2017 değişikliğiyle AYM üye sayısı 17'den 15'e, HSK üye sayısı 22'den 13'e düşürüldü ve askeri yüksek mahkemeler (Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi) kaldırıldı.
Soru 10
Anayasa Mahkemesi'nde soyut norm denetimi kapsamında iptal davası açmaya yetkili olanlar bakımından aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu iptal davası açabilir.
B) TBMM'de grubu bulunan herhangi bir milletvekili, kendi başvurusuyla iptal davası açabilir.
C) İptal davasını Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanlar da açabilir.
D) TBMM'de grubu bulunan tüm siyasi parti grupları iptal davası açabilir.
Cevap: A) TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu iptal davası açabilir.
Anayasa md.150'ye göre iptal davası açmaya yetkili olanlar Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve TBMM üye tam sayısının en az beşte biri tutarındaki milletvekilleridir.
Soru 11
Anayasa Mahkemesi'nin çalışma düzenine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Tek bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır; Genel Kurul üçte iki çoğunlukla ve nitelikli yeter sayıyla bağlayıcı karar alır.
B) İki bölüm hâlinde çalışır; bölümler başkanvekili başkanlığında beş üyeyle toplanır ve ancak oybirliğiyle bağlayıcı bir karar verir.
C) İki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır; bölümler dört üyeyle, Genel Kurul en az on üyeyle toplanır ve salt çoğunlukla karar alır.
D) Genel Kurul ve bölümler hâlinde çalışır; her iki bölüm de Başkan başkanlığında üç üyeyle toplanıp karar üretir.
E) Genel Kurul en az sekiz üyeyle, bölümler ise başkanvekili başkanlığında altı üyeyle toplanarak karar alır.
Cevabı göster
Cevap: C) İki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır; bölümler dört üyeyle, Genel Kurul en az on üyeyle toplanır ve salt çoğunlukla karar alır.
AYM iki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır; bölümler başkanvekili başkanlığında dört üyeyle, Genel Kurul en az on üyeyle toplanır ve kararlar salt çoğunlukla alınır.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin anayasal görevleri arasında yer almaz?
A) Kanun yapmak, değiştirmek ve kaldırmak
B) Bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini görüşüp karara bağlamak
C) Cumhurbaşkanı hakkında Yüce Divan'a sevk kararı almak
D) Anayasa Mahkemesi üyelerinin tamamını seçmek
E) Savaş ilanına ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yurt dışına gönderilmesine karar vermek
Anayasa Mahkemesi'nin 15 üyesinden yalnızca 3'ünü TBMM seçer; kalan 12 üyeyi Cumhurbaşkanı seçer. Dolayısıyla TBMM tüm AYM üyelerini seçme yetkisine sahip değildir.
Soru 13
Kanun hükmünde kararnamelerle aşağıdakilerden hangisi düzenlenemez?
A) Kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin idari esaslar
B) Devlet kurumlarının teşkilat yapısı
C) Kamu görevlilerine ait idari düzenlemeler
D) Sosyal güvenlik kurumlarına ait idari usuller
E) Temel haklar ve siyasi haklar
Cevabı göster
Cevap: E) Temel haklar ve siyasi haklar
KHK'larla temel haklar ve siyasi haklar düzenlenemez; bütçe de KHK ile değiştirilemez. Anayasa Mahkemesi KHK'ları şekil ve esas bakımından denetler.
Soru 14
Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşur ve bu üyeler hangi organlar tarafından seçilir?
A) 15 üye; 12'sini Cumhurbaşkanı, 3'ünü TBMM seçer.
B) 17 üye; 14'ünü Cumhurbaşkanı, 3'ünü TBMM seçer.
C) 12 üye; 9'unu Cumhurbaşkanı, 3'ünü Adalet Bakanlığı seçer.
D) 15 üye; 10'unu Cumhurbaşkanı, 5'ini TBMM seçer.
E) 13 üye; tamamı Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
Cevabı göster
Cevap: A) 15 üye; 12'sini Cumhurbaşkanı, 3'ünü TBMM seçer.
Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur; 12'sini Cumhurbaşkanı, 3'ünü TBMM seçer.
Soru 15
Temelli kapatılan bir siyasi partinin kapatılmasına neden olan üyelerine uygulanan yaptırım bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Bu kişiler ömür boyu başka bir partide kurucu, üye, yönetici veya denetçi olarak görev alamaz.
B) Bu kişiler, kararın Resmî Gazete'de yayımından itibaren 5 yıl başka bir partide kurucu, üye, yönetici veya denetçi olamaz.
C) Bu kişiler kapatma kararının ardından iki yıl süreyle her türlü siyasi faaliyette bulunmaktan men edilir.
D) Bu kişiler, Anayasa Mahkemesi'nin bu yönde ayrıca karar vermesi hâlinde on yıl boyunca tüm siyasi haklarından yoksun bırakılır.
E) Bu kişilere siyasi nitelikte bir yaptırım uygulanmaz; haklarında yalnızca idari para cezasına hükmedilir.
Cevabı göster
Cevap: B) Bu kişiler, kararın Resmî Gazete'de yayımından itibaren 5 yıl başka bir partide kurucu, üye, yönetici veya denetçi olamaz.
Kapatılmaya neden olan üyeler, kararın Resmî Gazete'de yayımından itibaren 5 yıl başka bir partide kurucu, üye, yönetici veya denetçi olamaz.