2017 anayasa değişikliği: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçiş ve parlamenter sistemden ayrışma noktaları Soruları
KPSS Vatandaşlık · 21 özgün soru · açıklamalı çözümler
2017 anayasa değişikliği: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçiş ve parlamenter sistemden ayrışma noktaları — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında 2017 anayasa değişikliği: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçiş ve parlamenter sistemden ayrışma noktaları konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçişle birlikte daha önce Başbakanlığa ait olan yürütme yetkileri Cumhurbaşkanlığına devredilmiştir.
2017 Anayasa değişikliğiyle kanun teklifinde bulunma yetkisi yalnızca milletvekilleri ve Cumhurbaşkanına aittir; eski Bakanlar Kuruluna ait 'kanun tasarısı' yetkisi kaldırılmıştır.
2017 Anayasa değişikliğiyle TBMM milletvekili sayısı 550'den 600'e çıkarılmış olup milletvekilleri genel oyla seçilir.
Milletvekili seçilebilmek için 18 yaşını doldurmuş Türk vatandaşı, en az ilkokul mezunu, askerlikle ilişiği olmayan, kamu hizmetinden yasaklı/kısıtlı olmayan ve belirli ağır suçlardan hüküm giymemiş olmak gerekir.
2017 değişikliğiyle askeri yargı anayasadan çıkarılmış, disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz hükmü getirilmiş; istisna olarak yalnızca savaş halinde asker kişilerin görev suçları için askeri mahkeme kurulabilir.
Cumhurbaşkanlığı makamı, Cumhuriyetin ilanıyla birlikte 1923 yılında getirilmiştir.
2017 Anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından 5 yıllık görev süresiyle seçilmekte ve seçimi TBMM seçimleriyle birlikte yapılmaktadır.
YSK'nın temel görevleri seçimlerin düzenli yönetimi ve dürüstlüğünü sağlamak, seçim itiraz ve şikayetlerini kesin karara bağlamak, TBMM ile Cumhurbaşkanlığı seçim tutanaklarını kabul etmek ve seçim çevrelerinin milletvekili sayısını belirlemektir; YSK kararları aleyhine başka mercie başvurulamaz.
Anayasa Mahkemesinin denetim kapsamı dışındaki işlemler; uluslararası antlaşmalar, devrim (inkılap) kanunları ve OHAL ile savaş dönemlerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleridir.
Kanunun yürürlük tarihi kendi metninde belirtilir; yürürlük tarihi belirtilmeyen kanunlar Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girer.
2017 değişikliğiyle Devlet Denetleme Kuruluna idari soruşturma yapma yetkisi verilmiştir (eskiden yalnızca inceleme, denetleme ve araştırma yapabiliyordu; kovuşturma yetkisi yoktur).
2017 Anayasa değişikliğiyle milletvekili seçilme yaşı 25'ten 18'e indirilmiştir.
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde Genelkurmay Başkanlığı Cumhurbaşkanlığına bağlıdır.
2017 değişikliğiyle Jandarma Genel Komutanının Milli Güvenlik Kurulu üyeliğine son verilmiştir.
Cumhurbaşkanının geçici olarak görevden ayrılması halinde yerine Cumhurbaşkanı Yardımcısı vekâlet eder; 2017 değişikliğiyle TBMM Başkanının Cumhurbaşkanına vekâlet etmesine son verilmiştir.
Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı, Türkiye Cumhuriyeti'nde 'En Yüksek Devlet Memuru' sıfatını taşır.
2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanı adayı, son milletvekili genel seçiminde tek başına veya birlikte en az %5 oy almış siyasi parti grupları ya da en az 100.000 seçmen tarafından gösterilebilir.
Genelkurmay Başkanı Cumhurbaşkanınca atanır, Silahlı Kuvvetlerin komutanıdır ve savaşta Başkomutanlık görevini Cumhurbaşkanlığı namına yerine getirir.
2017 Anayasa değişikliğiyle TBMM ve Cumhurbaşkanının görev süresi 4 yıldan 5 yıla çıkarılmış ve TBMM ile Cumhurbaşkanlığı seçimleri aynı günde birlikte yapılır hale gelmiştir.
Yürürlük tarihi belirtilmeyen Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikler, Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girer.
2017 Anayasa değişikliğiyle Türkiye parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
2017 Anayasa değişikliğine göre Cumhurbaşkanlığı seçimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Cumhurbaşkanlığı seçimi TBMM seçimlerinden ayrı bir günde yapılır.
B) Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıl olarak belirlenmiştir.
C) Cumhurbaşkanlığı seçimi TBMM seçimleriyle aynı günde yapılır.
D) Cumhurbaşkanı seçmenler tarafından doğrudan halk oyuyla seçilir.
E) Cumhurbaşkanı genel oy ilkesine göre belirlenir.
Cevabı göster
Cevap: A) Cumhurbaşkanlığı seçimi TBMM seçimlerinden ayrı bir günde yapılır.
2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanlığı ve TBMM seçimleri aynı günde birlikte yapılır; seçimin ayrı bir günde yapılması söz konusu değildir, dolayısıyla 'ayrı bir günde yapılır' ifadesi yanlıştır.
Soru 2
Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçişin yürütme yetkisi bakımından temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yürütme yetkisi Bakanlar Kurulu ile Cumhurbaşkanı arasında paylaştırılmıştır.
B) Başbakanlığa ait olan yürütme yetkileri Cumhurbaşkanlığına devredilmiştir.
C) Yürütme yetkisi TBMM'ye devredilmiştir.
D) Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı Yardımcısı ve Cumhurbaşkanı arasında bölünmüştür.
E) Başbakanlık kurumu güçlendirilmiş ve yürütmenin başı olmuştur.
Cevabı göster
Cevap: B) Başbakanlığa ait olan yürütme yetkileri Cumhurbaşkanlığına devredilmiştir.
Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemiyle Başbakanlık kaldırılmış, bu makama ait yürütme yetkileri bütünüyle Cumhurbaşkanlığına devredilmiştir.
Soru 3
Bir kanun metninde özel bir yürürlük günü gösterilmemişse, o kanun hangi anda uygulanmaya başlar?
A) Cumhurbaşkanının kanunu onayladığı gün
B) TBMM Genel Kurulunda kabul edildiği gün
C) Resmî Gazete'de yayımlandığı gün
D) Yayımını izleyen otuzuncu günün sonunda
E) Yayımını izleyen kırk beşinci günde
Cevabı göster
Cevap: C) Resmî Gazete'de yayımlandığı gün
Kanunun yürürlük günü kendi metninde gösterilir; metinde özel bir gün belirtilmemişse kanun Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlüğe girer, ayrıca bir bekleme süresi aranmaz.
Soru 4
Genelkurmay Başkanına ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Cumhurbaşkanınca atanır.
B) Silahlı Kuvvetlerin komutanıdır.
C) Savaşta Başkomutanlık görevini Cumhurbaşkanlığı namına yerine getirir.
D) Silahlı Kuvvetlerin en üst askeri komutasını yürütür.
E) Barış döneminde de Başkomutanlık yetkisini bizzat kullanır.
Cevabı göster
Cevap: E) Barış döneminde de Başkomutanlık yetkisini bizzat kullanır.
Genelkurmay Başkanı, savaşta Başkomutanlık görevini Cumhurbaşkanlığı namına yerine getirir; barış döneminde Başkomutanlık yetkisini bizzat kullanmaz.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi 2017 Anayasa değişikliğine göre milletvekili seçilebilme koşulları arasında yer almaz?
A) En az lise mezunu olmak
B) Türk vatandaşı olmak
C) En az ilkokul mezunu olmak
D) Askerlikle ilişiği bulunmamak
E) 18 yaşını doldurmuş olmak
Cevabı göster
Cevap: A) En az lise mezunu olmak
Milletvekili seçilebilmek için yalnızca ilkokul mezunu olmak yeterlidir; 'en az lise mezunu olmak' koşulu aranmamaktadır.
Soru 6
2017 Anayasa değişikliğinin milletvekili seçilme yaşı bakımından getirdiği düzenleme hangisidir?
A) Seçilme yaşı 25'ten 21'e indirilmiştir.
B) Seçilme yaşı 25'te sabit tutulmuştur.
C) Seçilme yaşı 25'ten 18'e indirilmiştir.
D) Seçilme yaşı 30'dan 25'e indirilmiştir.
E) Seçilme yaşı 21'den 18'e indirilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: C) Seçilme yaşı 25'ten 18'e indirilmiştir.
2017 değişikliğiyle milletvekili seçilme yaşı 25'ten 18'e indirilmiştir.
Soru 7
2017 Anayasa değişikliğine göre Cumhurbaşkanı adaylığının gösterilmesine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Son milletvekili genel seçiminde tek başına veya birlikte en az %5 oy almış siyasi parti grupları ya da en az 100.000 seçmen aday gösterebilir.
B) Son milletvekili genel seçiminde tek başına veya birlikte en az %10 oy almış siyasi parti grupları ya da en az 100.000 seçmen aday gösterebilir.
C) Son milletvekili genel seçiminde tek başına veya birlikte en az %5 oy almış siyasi parti grupları ya da en az 300.000 seçmen aday gösterebilir.
D) Son milletvekili genel seçiminde tek başına veya birlikte en az %3 oy almış siyasi parti grupları ya da en az 50.000 seçmen aday gösterebilir.
E) Yalnızca son milletvekili genel seçiminde grubu bulunan siyasi partiler aday gösterebilir; seçmen imzasıyla aday gösterilemez.
Cevabı göster
Cevap: A) Son milletvekili genel seçiminde tek başına veya birlikte en az %5 oy almış siyasi parti grupları ya da en az 100.000 seçmen aday gösterebilir.
2017 değişikliğine göre Cumhurbaşkanı adayı, son milletvekili genel seçiminde tek başına veya birlikte en az %5 oy almış siyasi parti grupları ya da en az 100.000 seçmen tarafından gösterilebilir.
Soru 8
Yüksek Seçim Kurulunun (YSK) görevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Seçimlerin düzenli yönetimini ve dürüstlüğünü sağlamak
B) Seçim itiraz ve şikayetlerini kesin karara bağlamak
C) TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçim tutanaklarını kabul etmek
D) Seçim çevrelerinin milletvekili sayısını belirlemek
YSK seçimlerle ilgili denetimleri yürütür; anayasaya uygunluk denetimi ise Anayasa Mahkemesine aittir, YSK'nın görevi değildir.
Soru 9
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde bakanlıklara ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Bakanlıklar kanunla kurulur ve her biri ayrı tüzel kişiliğe sahiptir.
B) Bakanlıklar Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur, tüzel kişilikleri yoktur.
C) Bakanlıklar Bakanlar Kurulu kararıyla kurulur ve tüzel kişilik kazanır.
D) Bakanlıklar ancak TBMM'nin ayrı onayıyla faaliyete geçebilmektedir.
E) Bakanlıkların kurulması için anayasa değişikliği yapılması gerekir.
Cevabı göster
Cevap: B) Bakanlıklar Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur, tüzel kişilikleri yoktur.
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde bakanlıklar Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur ve ayrı tüzel kişilikleri yoktur; dolayısıyla 'Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur, tüzel kişilikleri yoktur' ifadesi doğrudur.
Soru 10
Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşmaktadır. TBMM ve Cumhurbaşkanı bu üyelerin kaçını seçer?
A) TBMM 5, Cumhurbaşkanı 10 üye seçer.
B) TBMM 7, Cumhurbaşkanı 8 üye seçer.
C) TBMM 3, Cumhurbaşkanı 12 üye seçer.
D) TBMM 6, Cumhurbaşkanı 9 üye seçer.
E) TBMM 4, Cumhurbaşkanı 11 üye seçer.
Cevabı göster
Cevap: C) TBMM 3, Cumhurbaşkanı 12 üye seçer.
Anayasa Mahkemesinin 15 üyesinin 3'ünü TBMM, 12'sini Cumhurbaşkanı seçer.
Soru 11
2017 Anayasa değişikliğiyle askeri yargı düzenlemesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Tüm askeri mahkemeler kapatılmış, disiplin mahkemeleri dahil hiçbiri kurulamaz.
B) Askeri mahkemeler yalnızca üst rütbeli subaylar için varlığını sürdürür.
C) Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz; istisna yalnızca savaş halidir.
D) Askeri mahkemeler savaş ve barış ayrımı gözetilmeksizin her durumda kurulabilir.
E) Askeri yargı anayasadan çıkarılarak tümüyle sivil mahkemelere bırakılmıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz; istisna yalnızca savaş halidir.
2017 değişikliğiyle disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz; bu kuralın tek istisnası savaş halinde asker kişilerin görev suçlarıdır, dolayısıyla 'disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz;…
Soru 12
2017 Anayasa değişikliğiyle Millî Güvenlik Kurulu üyeliğine son verilen makam aşağıdakilerden hangisidir?
A) Jandarma Genel Komutanı
B) Kuvvet Komutanları
C) Genelkurmay Başkanı
D) Cumhurbaşkanı Yardımcısı
E) Adalet Bakanı
Cevabı göster
Cevap: A) Jandarma Genel Komutanı
2017 değişikliğiyle Jandarma Genel Komutanının MGK üyeliğine son verilmiştir.
Soru 13
Cumhurbaşkanının geçici olarak görevden ayrılması durumunda yerine kim vekâlet eder?
A) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
B) Cumhurbaşkanı Yardımcısı
C) Hükümeti temsil eden Adalet Bakanı
D) Bakanlar Kuruluna başkanlık eden Başbakan
E) Görevdeki en kıdemli Cumhurbaşkanlığı bakanı
Cevabı göster
Cevap: B) Cumhurbaşkanı Yardımcısı
2017 değişikliğiyle TBMM Başkanının Cumhurbaşkanına vekâlet etmesi uygulamasına son verilmiş; geçici görevden ayrılmada yerine Cumhurbaşkanı Yardımcısı vekâlet etmektedir.
Soru 14
2017 Anayasa değişikliğiyle TBMM ve Cumhurbaşkanlığı görev süreleri kaç yıla çıkarılmıştır?
A) 3 yıl
B) 4 yıl
C) 7 yıl
D) 6 yıl
E) 5 yıl
Cevabı göster
Cevap: E) 5 yıl
2017 değişikliğiyle hem TBMM hem de Cumhurbaşkanının görev süresi 4 yıldan 5 yıla çıkarılmıştır.
Soru 15
Türkiye Cumhuriyeti'nde 'En Yüksek Devlet Memuru' sıfatını taşıyan makam hangisidir?
A) Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı
B) Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı
C) Hazine ve Maliye Bakanlığı Müsteşarı
D) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı
E) Devlet Personel Başkanlığı Başkanı
Cevabı göster
Cevap: B) Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı
Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı, Türkiye Cumhuriyeti'nde 'En Yüksek Devlet Memuru' sıfatını taşıyan makamdır.