1924 Anayasası: tek parti dönemi, güçler birliği-meclis üstünlüğü, 1928 ve 1937 değişiklikleri (laiklik, altı ok) Soruları
KPSS Vatandaşlık · 14 özgün soru · açıklamalı çözümler
1924 Anayasası: tek parti dönemi, güçler birliği-meclis üstünlüğü, 1928 ve 1937 değişiklikleri (laiklik, altı ok) — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında 1924 Anayasası: tek parti dönemi, güçler birliği-meclis üstünlüğü, 1928 ve 1937 değişiklikleri (laiklik, altı ok) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Anayasa Mahkemesi'nin anayasa değişikliğini iptal, siyasi parti kapatma veya devlet yardımından yoksun bırakma kararı için toplantıya katılan üyelerin 2/3 oy çokluğu gerekir.
1982 Anayasası madde 99'a göre gensoru önergesi bir siyasi parti grubu adına veya en az yirmi milletvekilinin imzasıyla verilir.
'Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir' ilkesi 1924 Anayasası'nda kabul edilmiştir.
Bir siyasi partinin TBMM'de grup oluşturabilmesi için 1961 Anayasası'nda en az 10, 1982 Anayasası'nda en az 20 milletvekili gerekir.
1924 Anayasası çoğunlukçu demokrasi anlayışını benimsemiştir; bu anlayış J. J. Rousseau'nun 'Genel İrade Teorisi'ne dayanır ve azınlık iradesine yer vermez.
1995 anayasa değişikliğiyle yükseköğretim eleman ve öğrencilerinin siyasi partilere üye olma yasağı anayasadan çıkarılmıştır.
1982 Anayasası'na göre yönetmelik çıkarabilecek kuruluşlar Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileridir; kamu tüzel kişiliği bulunmayan kuruluşlar yönetmelik çıkaramaz.
1924 ve 1937 değişikliklerinde anayasada ilk kez yer alan kurum/ilkelerin hangi anayasaya ait olduğunu karıştıran (kuvvetler ayrılığı, başlangıç kısmı, Anayasa Mahkemesi gibi) doğru/yanlış sorularında tarihsel ilk yer alış sınanır.
Milletin egemenliğini anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organlar aracılığıyla kullanacağı hükmü Türk hukukuna ilk kez 1924 Anayasası döneminde girmiştir.
1982 Anayasası'na göre Başbakan olmak için milletvekili olmak zorunludur; yaş, öğrenim veya parti genel başkanlığı gibi ek koşullar aranmaz.
1924 Anayasası'na yapılan başlıca değişiklikler kronolojisi: 1928'de 'Devletin dini İslam'dır' ibaresi kaldırıldı, 1934'te kadınlara milletvekili seçme/seçilme hakkı tanındı ve seçmen yaşı 22'ye çıkarıldı, 1937'de laiklik ilkesi ile altı ok anayasaya eklendi.
Cumhuriyetin ilanından sonra yapılan ilk anayasa 1924 Anayasası'dır.
1982 Anayasası'na göre siyasi partiler ticari faaliyete giremez, yabancı devletlerden yardım alamaz, yurt dışında teşkilatlanabilir ve temelli kapatılan parti başka ad altında kurulamaz; kapatılmaya neden olan üyeler 5 yıl başka partide görev alamaz.
Laiklik ilkesi 1924 Anayasası'nda başta yer almıyordu; 1937 yılında yapılan değişiklikle anayasaya eklenmiştir.
Laiklik ilkesi Türk anayasaları içinde ilk kez 1924 Anayasası'na (1937'de) altı ok arasında girmiştir; halkçılık, devletçilik ve inkılapçılık ilkeleri ise 1961 Anayasası'nda yer almamıştır.
1924 Anayasası'nda 1934 yılında yapılan değişiklikle seçmen yaşı 18'den 22'ye çıkarılmıştır.
Anayasa Mahkemesi kararları ile diğer yüksek mahkeme kararları arasında uyuşmazlık olması durumunda Anayasa Mahkemesi kararları esas alınır.
1982 Anayasası madde 122'ye göre Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu, MGK görüşünü aldıktan sonra en çok altı ay süreyle sıkıyönetim ilan edebilir.
Siyasi alandaki Atatürk inkılapları: saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923), halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924), Ankara'nın başkent ilanı (13 Ekim 1923), 1924 Anayasası'nın kabulü.
Halifelik 3 Mart 1924'te TBMM kararıyla kaldırılmış olup son halife Abdülmecid Efendi'dir.
Mahallelerin kendi aralarında birlik kurmasına izin verme yetkisi Cumhurbaşkanına değil İçişleri Bakanına aittir.
'Milliyetçilik' kavramı Türk anayasalarına ilk kez 1924 Anayasası'nda 1937'de yapılan değişiklikle girmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
1924 Anayasası'nın devlet biçimine ilişkin hangi ilkeyi açıkça hükme bağladığı bilinmektedir?
A) Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
B) Türkiye Devleti sosyal bir hukuk devletidir.
C) Türkiye Devleti laik bir devlettir.
D) Türkiye Devleti demokratik ve sosyal bir devlettir.
E) Türkiye Devleti millî bir devlettir.
Cevabı göster
Cevap: A) Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
1924 Anayasası, devletin şeklini 'Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir' hükmüyle açıkça belirlemiştir. Laiklik ise bu anayasaya 1937'de, sosyal devlet ilkesi ise ancak 1961 Anayasası'yla eklenmiştir.
Soru 2
Ankara'nın Türk devletinin başkenti olarak ilan edildiği tarih aşağıdakilerden hangisidir?
A) 1 Kasım 1922
B) 13 Ekim 1923
C) 29 Ekim 1923
D) 3 Mart 1924
E) 20 Nisan 1924
Cevabı göster
Cevap: B) 13 Ekim 1923
Ankara'nın başkent olarak ilan edilmesi 13 Ekim 1923 tarihinde gerçekleşmiştir. Cumhuriyetin ilanı ise 29 Ekim 1923'tür; bu iki tarih sıkça karıştırılmaktadır.
Soru 3
Sosyal devlet ilkesi Türk anayasa tarihinde ilk kez hangi anayasayla düzenlenmiştir?
A) 1876 Kanunuesasi
B) 1921 Anayasası
C) 1961 Anayasası
D) 1924 Anayasası
E) 1982 Anayasası
Cevabı göster
Cevap: C) 1961 Anayasası
Sosyal devlet ilkesi Türk anayasalarına ilk kez 1961 Anayasası'yla girmiştir; 1921 ve 1924 anayasalarında bu ilkeye yer verilmemiştir.
Soru 4
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi, söz konusu kurumun ya da ilkenin Türk anayasa tarihinde ilk kez hangi anayasayla düzenlendiğini yanlış göstermektedir?
A) Sosyal devlet ilkesi – 1961 Anayasası
B) Kuvvetler ayrılığı – 1961 Anayasası
C) Laiklik ilkesi – 1924 Anayasası (1937 değişikliği)
D) Anayasa Mahkemesi – 1924 Anayasası
E) Çift meclisli yapı – 1961 Anayasası
Cevabı göster
Cevap: D) Anayasa Mahkemesi – 1924 Anayasası
Anayasa Mahkemesi Türk anayasa tarihinde ilk kez 1924 Anayasası'yla değil, 1961 Anayasası'yla kurulmuştur; bu nedenle 'Anayasa Mahkemesi – 1924 Anayasası' eşleştirmesi yanlıştır.
Soru 5
1924 Anayasası'nda yapılan değişikliklerin tarih sırasına göre doğru biçimde verildiği seçenek hangisidir?
A) 1928: Laiklik eklendi → 1934: Kadınlara oy hakkı tanındı → 1937: Din ibaresi anayasadan çıkarıldı
B) 1928: Seçmen yaşı 18'e indirildi → 1934: Laiklik anayasaya eklendi → 1937: Cumhurbaşkanı'na veto hakkı tanındı
C) 1928: Altı ok eklendi → 1934: Laiklik eklendi → 1937: Kadınlara milletvekili seçme hakkı tanındı
D) 1928: Kadınlara oy hakkı tanındı → 1934: Din ibaresi kaldırıldı → 1937: Altı ok anayasaya eklendi
E) 1928: Din ibaresi kaldırıldı → 1934: Kadınlara oy hakkı, seçmen yaşı 22 → 1937: Laiklik ve altı ok
Cevabı göster
Cevap: E) 1928: Din ibaresi kaldırıldı → 1934: Kadınlara oy hakkı, seçmen yaşı 22 → 1937: Laiklik ve altı ok
1924 Anayasası'ndaki değişikliklerin sırası şöyledir: 1928'de 'Devletin dini İslam'dır' ibaresi anayasadan çıkarıldı; 1934'te kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı, seçmen yaşı 22'ye çıkarıldı; 1937'de…
Soru 6
'Milliyetçilik' kavramı Türk anayasalarına ilk kez hangi anayasada ve kaçıncı yılda yapılan değişiklikle girmiştir?
A) 1924 Anayasası – 1937
B) 1924 Anayasası – 1928
C) 1921 Anayasası – 1921
D) 1961 Anayasası – 1961
E) 1982 Anayasası – 1982
Cevabı göster
Cevap: A) 1924 Anayasası – 1937
'Milliyetçilik' kavramı Türk anayasalarına ilk kez 1924 Anayasası'na 1937 yılında yapılan değişiklikle altı ok ilkeleri arasında girmiştir.
Soru 7
TBMM kararıyla halifeliğin kaldırıldığı tarih ve son halifenin adı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) 29 Ekim 1923 – II. Abdülhamid
B) 1 Kasım 1922 – VI. Mehmed (Vahdettin)
C) 3 Mart 1924 – Abdülmecid Efendi
D) 13 Ekim 1923 – V. Mehmed Reşad
E) 20 Nisan 1924 – Abdülaziz Efendi
Cevabı göster
Cevap: C) 3 Mart 1924 – Abdülmecid Efendi
Halifelik 3 Mart 1924'te TBMM kararıyla kaldırılmış; son halife Abdülmecid Efendi'dir.
Soru 8
1924 Anayasası döneminde laikleşme sürecinin iki temel aşaması aşağıdakilerden hangisinde doğru biçimde açıklanmıştır?
A) 1924: Halifelik kaldırıldı; 1937: 'Devletin dini İslam'dır' ibaresi anayasadan çıkarıldı
B) 1928: 'Devletin dini İslam'dır' ibaresi çıkarıldı; 1937: Laiklik ilkesi açıkça anayasaya girdi
C) 1928: Laiklik ilkesi açıkça anayasaya girdi; 1937: 'Devletin dini İslam'dır' ibaresi çıkarıldı
E) 1924: Laiklik anayasaya girdi; 1937: Altı ok ilkesi anayasa metnine eklendi
Cevabı göster
Cevap: B) 1928: 'Devletin dini İslam'dır' ibaresi çıkarıldı; 1937: Laiklik ilkesi açıkça anayasaya girdi
1924 Anayasası'nda laikleşme iki aşamada gerçekleşti: 1928'de 'Devletin dini İslam'dır' ibaresi anayasadan çıkarıldı; 1937'de ise laiklik ilkesi açıkça anayasaya eklendi.
Soru 9
1924 Anayasası'nın benimsediği demokrasi anlayışı ve bunun dayandığı felsefi temel aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Çoğulcu demokrasi – John Locke'un kuvvetler ayrılığı teorisi
B) Katılımcı demokrasi – Montesquieu'nün kuvvetler ayrılığı ilkesi
C) Sosyal demokrasi – Karl Marx'ın sınıf mücadelesi teorisi
D) Çoğunlukçu demokrasi – J. J. Rousseau'nun Genel İrade Teorisi
E) Çoğunlukçu demokrasi – John Stuart Mill'in faydacılık teorisi
Cevabı göster
Cevap: D) Çoğunlukçu demokrasi – J. J. Rousseau'nun Genel İrade Teorisi
1924 Anayasası çoğunlukçu demokrasi anlayışını benimsemiştir; bu anlayış J. J. Rousseau'nun Genel İrade Teorisi'ne dayanır ve azınlık iradesine yer vermez.
Soru 10
Laiklik ilkesiyle birlikte 1937'de 1924 Anayasası'na eklenen altı ok ilkelerinden hangileri 1961 Anayasası'nda yer almamıştır?
A) Halkçılık ve devletçilik
B) Cumhuriyetçilik, milliyetçilik ve laiklik
C) Halkçılık, devletçilik ve inkılapçılık
D) Laiklik ve milliyetçilik
E) Yalnızca cumhuriyetçilik
Cevabı göster
Cevap: C) Halkçılık, devletçilik ve inkılapçılık
1937'de 1924 Anayasası'na eklenen altı oktan halkçılık, devletçilik ve inkılapçılık ilkeleri 1961 Anayasası'nda anayasal ilke olarak yer almamıştır.
Soru 11
1924 Anayasası'nda 1934 yılında yapılan değişiklikle seçmen yaşına ilişkin ne gibi bir düzenleme getirilmiştir?
A) Seçmen yaşı 21'den 18'e indirilmiştir.
B) Seçmen yaşı 22'den 18'e indirilmiştir.
C) Seçmen yaşı 20'den 18'e indirilmiştir.
D) Seçmen yaşı 25'ten 21'e indirilmiştir.
E) Seçmen yaşı 18'den 22'ye çıkarılmıştır.
Cevabı göster
Cevap: E) Seçmen yaşı 18'den 22'ye çıkarılmıştır.
1924 Anayasası'nda 1934 yılında yapılan değişiklikle seçmen yaşı 18'den 22'ye çıkarılmıştır.
Soru 12
Türkiye'de yürürlüğe girdiği yıl sırasına göre anayasaların doğru dizilişi aşağıdakilerden hangisidir?
A) 1876 – 1921 – 1924 – 1961 – 1982
B) 1921 – 1876 – 1924 – 1961 – 1982
C) 1876 – 1924 – 1921 – 1961 – 1982
D) 1876 – 1921 – 1961 – 1924 – 1982
E) 1921 – 1924 – 1876 – 1982 – 1961
Cevabı göster
Cevap: A) 1876 – 1921 – 1924 – 1961 – 1982
Türk anayasaları sırasıyla: 1876 Kanunuesasi, 1921 Anayasası, 1924 Anayasası, 1961 Anayasası, 1982 Anayasası şeklinde yürürlüğe girmiştir.
Soru 13
Cumhuriyetin ilanından sonra hazırlanıp yürürlüğe giren ilk Türk anayasası aşağıdakilerden hangisidir?
A) 1876 Kanunuesasi
B) 1924 Anayasası
C) 1921 Anayasası
D) 1961 Anayasası
E) 1982 Anayasası
Cevabı göster
Cevap: B) 1924 Anayasası
Cumhuriyetin ilanından (29 Ekim 1923) sonra yapılan ilk anayasa 1924 Anayasası'dır. 1921 Anayasası cumhuriyetin ilanından önce hazırlanmıştır.
Soru 14
Laiklik ilkesi 1924 Anayasası'na hangi yılda yapılan değişiklikle eklenmiştir?
A) 1924
B) 1928
C) 1931
D) 1937
E) 1945
Cevabı göster
Cevap: D) 1937
Laiklik ilkesi 1924 Anayasası'nda baştan yer almıyordu; 1937 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle açıkça anayasaya eklenmiştir.