1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu: meclis hükümeti sistemi, kuvvetler birliği, milli egemenlik, yumuşak/çerçeve anayasa Soruları
KPSS Vatandaşlık · 14 özgün soru · açıklamalı çözümler
1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu: meclis hükümeti sistemi, kuvvetler birliği, milli egemenlik, yumuşak/çerçeve anayasa — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu: meclis hükümeti sistemi, kuvvetler birliği, milli egemenlik, yumuşak/çerçeve anayasa konusunda bilmen gereken 17 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
1921 Anayasası, temel hak ve hürriyetlerden söz etmeyen tek Türk anayasasıdır.
1921 Anayasası, Osmanlı-Türk anayasacılık tarihinde yasama ve yürütme yetkilerinin ilk kez tek başına meclise verildiği, kuvvetler birliği içinde meclis hükümeti modelini benimseyen anayasadır.
Millî egemenlik ('Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir') ilkesi Türk anayasa hukuku tarihinde ilk kez 1921 Anayasası'nda kabul edilmiştir.
23 Nisan 1920'de Ankara'da açılan Büyük Millet Meclisi'nin esasları 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilât-ı Esasiye Kanunu ile düzenlenmiştir.
1921 Anayasası, Türk siyasi tarihindeki hem tek yumuşak hem de tek çerçeve niteliğindeki anayasadır.
1921 Anayasası tek meclisli ve çoğulcu/çoğunlukçu yapıdadır; ayrıca yumuşak anayasa niteliği taşıdığından sert değildir.
1921 Anayasası, yalnızca genel hükümlere yer verip ayrıntıları kanunlara bırakan tek çerçeve anayasadır.
1921 Anayasası, yargı organından hiç söz etmeyen tek Türk anayasasıdır.
Türkiye'de anayasal gelişim 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu ile başlamış, 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilmiş, ardından 1924, 1961 ve 1982 Anayasaları yürürlüğe girmiştir.
1921 Anayasası (Teşkilât-ı Esasiye Kanunu), Türk anayasa tarihindeki tek yumuşak (esnek) anayasadır; normal kanunlarla aynı usulle yapılıp değiştirilebilir, diğer tüm anayasalar serttir.
Meclis hükümeti sistemi, meclis üstünlüğüne dayanır; yürütme ayrı bir güç değildir, meclis başkanı aynı zamanda devlet başkanıdır ve bakanlar meclisçe tek tek seçilir.
Türk anayasal tarihinde 1921 çerçeve anayasa, 1924 ilk sert anayasa, 1961 ise kuvvetler ayrılığına ve parlamenter sisteme geçişi sağlayan anayasadır.
1921 Anayasası soru arketipinde sık kullanılan yanlış çeldiriciler, 'Cumhurbaşkanlığı makamı vardır' ve 'kuvvetler ayrılığı benimsenmiştir' ifadeleridir; doğrusu Cumhurbaşkanlığı makamı yoktur ve kuvvetler birliği geçerlidir.
Türk anayasa hukuku sorularında 'ilk kez' getirilen ögeler (millî egemenlik, çift meclis, sosyal haklar, Anayasa Mahkemesi) 1921/1924/1961/1982 anayasaları arasında eşleştirilir veya kronolojik sıralanır.
Meclis hükümeti sistemini benimseyen Türk anayasası 1921 Anayasası'dır.
1921 Anayasası'na göre seçimler her iki yılda bir yapılırdı.
1921 Anayasası'nın temel özellikleri kuvvetler birliği, meclis hükümeti sistemi, yumuşak ve çerçeve anayasa niteliği, millî egemenlik ile yerinden yönetim ilkeleridir.
Örnek Sorular
Soru 1
Türk anayasaları arasında meclis hükümeti sistemini benimseyen anayasa hangisidir?
A) 1921 Anayasası
B) 1876 Kânûn-ı Esâsî
C) 1961 Anayasası
D) 1982 Anayasası
E) 1924 Anayasası
Cevabı göster
Cevap: A) 1921 Anayasası
Meclis hükümeti sistemi, yasama ve yürütmenin mecliste birleştiği, kuvvetler birliğine dayanan bir sistemdir. Türk anayasaları arasında bu modeli benimseyen tek anayasa 1921 Anayasası'dır.
Soru 2
Türkiye'de cumhuriyet dönemi anayasal belgelerinin kronolojik sırası aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Türk anayasaları arasında, yalnızca ana ilkeleri belirleyip ayrıntılı düzenlemeleri olağan kanunlara bırakan 'çerçeve anayasa' niteliğini taşıyan anayasa aşağıdakilerden hangisidir?
A) 1924 Anayasası — ilk sert anayasa olduğu için aynı zamanda çerçeve anayasadır
B) 1961 Anayasası — kuvvetler ayrılığını getirdiği için çerçeve anayasadır
C) 1921 Anayasası — 23 maddelik kısa metniyle çerçeve anayasadır
E) 1876 Kânûn-ı Esâsî — meşruti monarşiyi kurduğu için çerçeve anayasadır
Cevabı göster
Cevap: C) 1921 Anayasası — 23 maddelik kısa metniyle çerçeve anayasadır
Çerçeve anayasa, yalnızca ana ilkeleri belirleyip ayrıntılı düzenlemeleri olağan kanunlara bırakan anayasadır.
Soru 4
Yalnızca genel hükümlere yer vererek ayrıntılı düzenlemeleri olağan kanunlara bırakan 'çerçeve anayasa' özelliğini taşıyan tek Türk anayasası hangisidir?
A) 1924 Anayasası
B) 1982 Anayasası
C) 1961 Anayasası
D) 1921 Anayasası
E) 1876 Kânûn-ı Esâsî
Cevabı göster
Cevap: D) 1921 Anayasası
Çerçeve anayasa, genel ilkeleri belirleyip ayrıntıları kanunlara bırakan anayasadır. Bu niteliği taşıyan tek Türk anayasası, 23 maddelik kısa metniyle 1921 Anayasası'dır.
Soru 5
23 Nisan 1920'de Ankara'da açılan Büyük Millet Meclisi'nin temel esaslarını belirleyen Teşkilât-ı Esasiye Kanunu hangi tarihte kabul edilmiştir?
A) 29 Ekim 1923
B) 23 Temmuz 1908
C) 24 Temmuz 1923
D) 17 Şubat 1926
E) 20 Ocak 1921
Cevabı göster
Cevap: E) 20 Ocak 1921
Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmış; bu meclisin esaslarını düzenleyen Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası) ise 20 Ocak 1921'de kabul edilmiştir.
Soru 6
1921 Anayasası'nın yapısı bakımından aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Kuvvetler birliği geçerli olup Cumhurbaşkanlığı makamı anayasada yer almamaktadır.
B) Kuvvetler ayrılığı ilkesi benimsenerek yasama, yürütme ve yargı birbirinden bağımsız kılınmıştır.
C) Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı ile Bakanlar Kurulu arasında paylaştırılmıştır.
D) Cumhurbaşkanlığı makamı oluşturulmuş ve Cumhurbaşkanı yürütmenin başı olarak belirlenmiştir.
E) Yargı bağımsızlığı güvence altına alınmış, bağımsız mahkemeler kurulmuştur.
Cevabı göster
Cevap: A) Kuvvetler birliği geçerli olup Cumhurbaşkanlığı makamı anayasada yer almamaktadır.
1921 Anayasası kuvvetler birliğini benimsemiştir; ayrı bir Cumhurbaşkanlığı makamı öngörülmemiş, tüm yetkiler mecliste toplanmıştır. Yargıya da yer verilmemiştir.
Soru 7
Türk anayasaları arasında yargı organına ilişkin hiçbir hüküm içermeyen tek anayasa hangisidir?
A) 1924 Anayasası
B) 1921 Anayasası
C) 1982 Anayasası
D) 1961 Anayasası
E) 1876 Kânûn-ı Esâsî
Cevabı göster
Cevap: B) 1921 Anayasası
1921 Anayasası yalnızca yasama ve yürütmeye ilişkin hükümler içermekte; yargı organından hiç söz etmemektedir. Bu yönüyle diğer tüm Türk anayasalarından ayrılmaktadır.
Soru 8
'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' ilkesini Türk anayasa tarihinde ilk kez hangi anayasa benimsemiştir?
A) 1876 Kânûn-ı Esâsî
B) 1924 Anayasası
C) 1921 Anayasası
D) 1961 Anayasası
E) 1982 Anayasası
Cevabı göster
Cevap: C) 1921 Anayasası
Millî egemenlik ilkesi Türk anayasa hukuku tarihinde ilk kez 1921 Anayasası'nda yer almıştır. 1876 Kânûn-ı Esâsî egemenliği Osmanlı Hanedanı'na atfederken 1921 Anayasası kayıtsız şartsız millî egemenliği kabul etmiştir.
Soru 9
1921 Anayasası'na göre milletvekili seçimleri kaç yılda bir yenilenirdi?
A) 4 yılda bir
B) 5 yılda bir
C) 3 yılda bir
D) 2 yılda bir
E) 1 yılda bir
Cevabı göster
Cevap: D) 2 yılda bir
1921 Anayasası, seçimlerin her iki yılda bir yenilenmesini öngörmüştür. Bu süre sonraki anayasalardaki seçim dönemlerinden daha kısa tutulmuştur.
Soru 10
Türk anayasa tarihi açısından değerlendirildiğinde, yürürlükteki dönemde normal kanunlarla aynı usulle değiştirilebilen tek anayasa hangisidir?
A) 1961 Anayasası
B) 1876 Kânûn-ı Esâsî
C) 1982 Anayasası
D) 1924 Anayasası
E) 1921 Anayasası
Cevabı göster
Cevap: E) 1921 Anayasası
Yumuşak (esnek) anayasa, değiştirilmesi için özel usul gerektirmeyen; sıradan kanunlarla aynı yöntemle yapılıp değiştirilebilen anayasadır.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi 1921 Anayasası'nın temel özelliklerinden biri değildir?
A) Kuvvetler birliği ilkesinin benimsenmesi
B) Yargı bağımsızlığının anayasal güvenceye kavuşturulması
C) Meclis hükümeti sisteminin esas alınması
D) Millî egemenlik ilkesinin kabul edilmesi
E) Yerinden yönetim anlayışına yer verilmesi
Cevabı göster
Cevap: B) Yargı bağımsızlığının anayasal güvenceye kavuşturulması
1921 Anayasası'nın temel özellikleri arasında kuvvetler birliği, meclis hükümeti sistemi, yumuşak ve çerçeve anayasa niteliği, millî egemenlik ve yerinden yönetim sayılmaktadır.
Soru 12
Osmanlı-Türk anayasacılık tarihinde yasama ve yürütme yetkilerinin ilk kez tek başına meclise tanınması hangi anayasa ile gerçekleşmiştir?
A) 1876 Kânûn-ı Esâsî
B) 1924 Anayasası
C) 1921 Anayasası
D) 1961 Anayasası
E) 1982 Anayasası
Cevabı göster
Cevap: C) 1921 Anayasası
1921 Anayasası, yasama ve yürütme yetkilerini kuvvetler birliği ilkesi çerçevesinde ilk kez tek başına mecliste toplayan ve meclis hükümeti modelini benimseyen anayasadır.
Soru 13
Türk anayasaları incelendiğinde temel hak ve hürriyetlere hiç yer vermeyen tek anayasanın hangisi olduğu görülmektedir?
A) 1924 Anayasası
B) 1961 Anayasası
C) 1876 Kânûn-ı Esâsî
D) 1982 Anayasası
E) 1921 Anayasası
Cevabı göster
Cevap: E) 1921 Anayasası
1921 Anayasası (Teşkilât-ı Esasiye Kanunu), temel hak ve hürriyetlere ilişkin herhangi bir düzenleme içermeyen tek Türk anayasasıdır. Diğer tüm anayasalar en azından temel haklara dair hükümler barındırmaktadır.
Soru 14
Türk anayasaları arasında hem yumuşak hem de çerçeve anayasa niteliğini aynı anda taşıyan tek anayasa hangisidir?
A) 1921 Anayasası
B) 1924 Anayasası
C) 1961 Anayasası
D) 1876 Kânûn-ı Esâsî
E) 1982 Anayasası
Cevabı göster
Cevap: A) 1921 Anayasası
1921 Anayasası hem Türk tarihindeki tek yumuşak (esnek) anayasadır hem de yalnızca genel hükümlere yer vererek ayrıntıları kanunlara bırakan tek çerçeve anayasadır.