KPSS Türkçe kapsamında Terim anlam konusunda bilmen gereken 8 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Terim anlam, bir sözcüğün bilim, sanat, spor veya teknik bir alana özgü kavramı karşılayan, o alanda dar ve özel kullanımlı anlamıdır (ör. ölçü, perde, edat).
Felsefede 'Doğu' kavramı ekonomik bir kategori veya coğrafi bir terim değil, insanın dünya karşısındaki duruşunu ve konumunu ifade eden felsefi bir kavramdır.
Tehcir, bir bölgedeki nüfusun başka bir bölgeye göç ettirilmesi anlamına gelen terimdir; Türk tarihinde 1915'te Tehcir Kanunu çıkarılmıştır.
Terimler alanlarına göre örneklenebilir: dil bilgisi (isim, sıfat, edat), matematik (açı, türev, denklem), müzik (nota, solfej), coğrafya (izohips, meridyen, plato), resim (portre, tuval, palet) ve kimya (atom, element, asit).
Charles S. Peirce'e göre dil toplumsal bir uzlaşımdır; anlam kamusal ve paylaşılabilir olmak zorundadır, dolayısıyla terim anlamları sabit değil yapılan şeye ve bağlama göre değişebilir.
'Mimesis' terimi Platon'da duyular dünyasının bire bir yansıtılması, Aristoteles'te ise evrenselin yansıtılması ideali anlamına gelir; her iki filozof da sanatı taklit olarak görmüş ama bunu farklı yorumlamıştır.
Misakımillî, Osmanlı Devleti'nin geleceğine ilişkin millî isteklerin ve sınırların 12 Ocak 1920'de yazılı olarak beyan edildiği belge anlamına gelen terimdir.
'Roman' terimi, Roma İmparatorluğu halklarının kullandığı bozulmuş Latinceye verilen ad olup, bu dille yazılan ilk destan ve halk öykülerine 'roman' denmesiyle zamanla bir edebî türün adı olmuştur.
Örnek Sorular
Soru 1
Bir Türkçe öğretmeni öğrencilerine şu cümleleri verir:
I. Bestede ikinci perdeye geçince ezginin tını rengi değişti.
II. Salonun büyük penceresine yeni bir perde taktılar.
III. Cümlede yüklemden önce gelen edat, sözcükler arasında ilgi kurdu.
IV. Öğretmen, ödevleri belli bir edatla, yani titiz bir ölçütle değerlendireceğini söyledi.
Öğretmen, altı çizili sözcüklerin hangi cümlelerde terim anlam taşıdığını soruyor. Buna göre doğru yanıt aşağıdakilerden hangisidir?
A) I
B) III
C) I ve III
D) II ve IV
E) I, III ve IV
Cevabı göster
Cevap: C) I ve III
I. cümlede 'perde' müzikte ses basamağını karşılayan bir müzik terimidir; III. cümlede 'edat' dil bilgisine özgü bir sözcük türünü adlandıran bir dil bilgisi terimidir; her ikisi de belirli bir uzmanlık alanına özgü dar…
Soru 2
'Roman' sözcüğünün terim anlam kazanma süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) 'Roman' önce bir edebî türün adı olmuş, sonradan bozulmuş Latinceyi karşılamak için kullanılmıştır.
B) Bu dille kaleme alınan ilk destan ve halk öyküleri 'roman' adını taşımıştır.
C) 'Roman', tarihsel süreç içinde bir edebî türü karşılayan bir terim hâline gelmiştir.
D) 'Roman' adı, Roma İmparatorluğu halklarının kullandığı bir dile atıfla ortaya çıkmıştır.
E) Sözcüğün bu anlam dönüşümü, dilin zaman içinde nasıl anlam değişikliğine uğrayabileceğini gösteren bir örnek oluşturur.
Cevabı göster
Cevap: A) 'Roman' önce bir edebî türün adı olmuş, sonradan bozulmuş Latinceyi karşılamak için kullanılmıştır.
Olgudaki süreç şöyledir: önce bozulmuş Latinceye 'roman' adı verilmiş, bu dille yazılan ilk destan ve halk öykülerine de 'roman' denilmiş, sözcük zamanla bir edebî türün adına dönüşmüştür.
Soru 3
Aşağıdaki sözcük-alan eşleşmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Solfej — müzik
B) Edat — matematik
C) Portre — resim
D) İzohips — coğrafya
E) Atom — kimya
Cevabı göster
Cevap: B) Edat — matematik
Edat, matematik terimi değil; dil bilgisine ait bir terimdir. 'Açı', 'türev' ve 'denklem' matematik alanına aittir. İzohips coğrafya, solfej müzik, portre resim, atom kimya terimidir.
Soru 4
Aşağıdaki tanımların hangisi 'terim anlam'ı doğru biçimde açıklamaktadır?
A) Bir sözcüğün günlük dilde en yaygın ve bağlamdan bağımsız olarak kullanılan genel anlamıdır.
B) Bir sözcüğün birden fazla alanda ortak biçimde kullanılan geniş kapsamlı anlamıdır.
C) Bir sözcüğün mecaz yollarla kazandığı ve asıl anlamından uzaklaştığı yan anlamdır.
D) Bir sözcüğün belirli bir bilim, sanat, spor veya teknik alanda dar ve özel kullanımlı anlamıdır.
E) Bir sözcüğün konuşma dilinde zaman içinde değişime uğrayarak kazandığı yeni anlamıdır.
Cevabı göster
Cevap: D) Bir sözcüğün belirli bir bilim, sanat, spor veya teknik alanda dar ve özel kullanımlı anlamıdır.
Terim anlam; bir sözcüğün bilim, sanat, spor veya teknik bir alana özgü, o alanda dar ve özel kullanımlı anlamıdır. 'Edat', 'perde', 'ölçü' gibi sözcükler buna örnek gösterilebilir.
Soru 5
'Roman' sözcüğünün bir edebî türü karşılar duruma gelme süreci aşağıdakilerden hangisinde doğru biçimde açıklanmıştır?
A) Roma'nın fethiyle birlikte Yunan mitolojisinden derlenen destanların Latince adlandırılmasından doğmuştur.
B) Ortaçağ Fransız şairlerin aşk şiirlerine verdikleri isimden zamanla tüm anlatı türlerine yayılmıştır.
C) Antik Roma'da sözlü aktarılan efsanelerin yazıya geçirildiği derlemelere verilen klasik Latince adından gelişerek bir türün adı olmuştur.
D) Rönesans döneminde İtalyan edebiyatçıların 'Romanza' sözcüğünü bilinçli biçimde benimsemesiyle oluşmuştur.
E) Roma halklarının konuştuğu bozulmuş Latinceyle yazılan ilk destan ve halk öykülerinden gelişerek bir edebî türü karşılamıştır.
Cevabı göster
Cevap: E) Roma halklarının konuştuğu bozulmuş Latinceyle yazılan ilk destan ve halk öykülerinden gelişerek bir edebî türü karşılamıştır.
Doğru açıklama, 'Roman' sözcüğünün Roma halklarının konuştuğu bozulmuş Latinceyle yazılan ilk destan ve halk öykülerinden gelişerek bir edebî türü karşıladığını söyleyen ifadedir: önce bu bozulmuş Latinceye 'roman'…
Soru 6
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük terim anlamıyla kullanılmıştır?
A) Şarkıcı, parçanın sonunda en yüksek perdeye çıkarak dinleyenleri etkiledi.
B) Sınıfın camına asılı kalın perde güneşi tümüyle kesiyordu.
C) Çocuk, top oynarken bahçedeki çiçeklerin köküne basıp ezdi.
D) Yorgunluktan gözlerinin önüne bir perde inmiş gibi etrafı bulanık görüyordu.
E) Annesi, akşam yemeğinden sonra ona sıcak bir çorba ısıttı.
Cevabı göster
Cevap: A) Şarkıcı, parçanın sonunda en yüksek perdeye çıkarak dinleyenleri etkiledi.
'Perde' sözcüğü müzikte sesin inceliğini-kalınlığını gösteren basamağı karşılar; 'parçanın sonunda en yüksek perdeye çıkmak' bu müzik bağlamında geçtiği için terim anlam taşır.
Soru 7
Terim anlam hakkında aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Terim anlam, sözcüğün yalnızca belirli bir uzmanlık alanında geçerli olan özel anlamıdır.
B) Müzik alanında 'perde' sözcüğü terim anlam taşır.
C) Dil bilgisi alanında 'edat' sözcüğü bir terim olarak kullanılır.
D) Terim anlam, her alanda eşit geçerli ve anlam genişlemesiyle oluşan geniş anlamdır.
E) Bilim alanlarında kullanılan 'ölçü' sözcüğü terim anlam kazanmış bir kelimedir.
Cevabı göster
Cevap: D) Terim anlam, her alanda eşit geçerli ve anlam genişlemesiyle oluşan geniş anlamdır.
Terim anlam, sözcüğün dar ve alana özgü kullanımıdır; 'her alanda eşit geçerli ve anlam genişlemesiyle oluşan geniş anlam' biçimindeki tanım terim anlamla çelişir, çünkü terim anlamı tam tersi (geniş, her alanda…
Soru 8
Bir sözcük yalnızca belirli bir meslek ya da uzmanlık alanında geçerli olan, o dışında aynı içeriği taşımayan dar ve özel bir anlam kazandığında bu durum hangi kavramla açıklanır?
A) Temel anlam
B) Terim anlam
C) Yan anlam
D) Mecaz anlam
E) Bağlam anlamı
Cevabı göster
Cevap: B) Terim anlam
Sözcüğün belirli bir bilim, sanat veya teknik alanda dar ve özel biçimde kullanılan anlamı terim anlamdır. Temel anlam, sözcüğün sözlük anlamıdır; yan anlam ve mecaz anlam farklı anlam genişleme türleridir.
Soru 9
Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yer alan sözcüklerin tümü aynı alanın terimleridir?
A) nota – solfej – meridyen
B) portre – tuval – denklem
C) izohips – meridyen – plato
D) atom – element – edat
E) açı – türev – nota
Cevabı göster
Cevap: C) izohips – meridyen – plato
'İzohips', 'meridyen' ve 'plato' sözcüklerinin üçü de coğrafya alanının terimleridir; dolayısıyla tümü aynı alana aittir.
Soru 10
Roma İmparatorluğu halklarının konuştuğu, klasik Latincenin bozulmuş biçimine verilen ad olan ve zamanla bir edebî türün adını da doğuran dil hangisidir?
A) Greko-Latince
B) Proto-Romen dili
C) Eski Fransızca
D) Orta Çağ Latincesi
E) Vulgar Latince
Cevabı göster
Cevap: E) Vulgar Latince
Roma İmparatorluğu halkları, klasik Latincenin bozulmuş biçimini konuşuyordu; halk ağzındaki bu bozulmuş Latince 'Vulgar Latince' (roman dili) olarak adlandırılır.