Yerleşme-seyahat özgürlüğü, toplantı ve gösteri, dernek kurma hakkı (m.23, 33-34) Soruları
KPSS Vatandaşlık · 10 özgün soru · açıklamalı çözümler
Yerleşme-seyahat özgürlüğü, toplantı ve gösteri, dernek kurma hakkı (m.23, 33-34) — Konu Özeti
KPSS Vatandaşlık kapsamında Yerleşme-seyahat özgürlüğü, toplantı ve gösteri, dernek kurma hakkı (m.23, 33-34) konusunda bilmen gereken 14 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Belediye encümeni haftada en az bir defa toplanır.
AİHS'de güvence altına alınan haklar arasında yaşama hakkı (m.2), düşünce-vicdan-din özgürlüğü (m.9), ifade özgürlüğü (m.10), toplantı ve dernek özgürlükleri (m.11) ile evlenme ve aile kurma hakkı (m.12) sayılır.
Boşanma hakkı AİHS'de düzenlenmemiştir; evlenme hakkı m.12'de yer alır, seyahat özgürlüğü ve borçtan ötürü hapis yasağı ise 4 No'lu Protokol'de düzenlenmiştir.
Kullanılmalarıyla yeni bir hukuki durum yaratan haklara kurucu (inşai) haklar denir; örneğin sözleşme kurma hakkı.
1982 Anayasası'na göre önceden izne (lisansa) bağlanabilen hak radyo-televizyon yayını yapma hakkıdır; siyasi parti kurma, dernek kurma, sendika kurma ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakları ise önceden izin alınmaksızın kullanılır.
Sendika kurma hakkı, bilim ve sanat hürriyeti ile mal bildirimi sosyal haklar arasında yer alırken, zorla çalıştırma yasağı ve toplantı/gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı sosyal hak değildir (zorla çalıştırma yasağı negatif statü hakkıdır).
Belediye meclisleri belediyelerde her ayın ilk haftası, büyükşehir belediyelerinde ise her ayın ikinci haftası toplanır.
Kişi hak ve hürriyetleri (negatif statü hakları) arasında konut dokunulmazlığı, özel hayatın gizliliği, yerleşme ve seyahat hürriyeti, basın hürriyeti, düşünce hürriyeti, dernek kurma hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı sayılır.
AİHS'ye 4 No'lu Protokol ile borçtan ötürü hapis yasağı, seyahat özgürlüğü, vatandaşların sınır dışı edilmesi yasağı ve yabancıların toplu sınır dışı edilmesi yasağı eklenmiştir.
Olağan dönemde KHK ile temel hak ve özgürlükler, kişi hak ve ödevleri ile siyasi hak ve ödevler düzenlenemez; mülkiyet hakkı, toplantı ve gösteri yürüyüşü, basın hürriyeti ve yerleşme-seyahat hürriyeti kişi hak ve ödevleri olduğundan KHK ile düzenlenemez, sağlık hakkı ise sosyal hak olduğundan düzenlenebilir.
Islahat Fermanı ile Müslüman olmayanlara ibadet ve vicdan özgürlüğü güvencesi, cemaat meclisleri kurma ve ibadethane/hastane/okul açma hakkı, eyalet meclisleri ile okullara girebilme ve karma mahkemelerde Müslümanlarla eşit tanıklık hakkı tanınmıştır.
Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü hâllerde vicdan hürriyeti gibi çekirdek haklar durdurulamaz; yerleşme-seyahat, haberleşme, basın ve dernek kurma hürriyetleri ise bu dönemde sınırlanabilir.
Siyasi partiler, dernekler, süreli ve süresiz yayınlar, sendikalar ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı önceden izin alınmaksızın kurulur/kullanılır; ancak radyo ve televizyon yayını önceden izne tabidir.
Sendika kurma ve grev hakkı sosyal ve ekonomik haklar arasında yer alırken, toplantı ve gösteri yürüyüşü ile dernek kurma hakkı kişi hak ve hürriyetleri (negatif statü) kapsamındadır.
Örnek Sorular
Soru 1
Savaş, seferberlik veya olağanüstü hâl dönemlerinde dahi kullanımı durdurulamayan çekirdek hak aşağıdakilerden hangisidir?
A) Vicdan hürriyeti
B) Haberleşme hürriyeti
C) Basın hürriyeti
D) Dernek kurma hürriyeti
E) Yerleşme ve seyahat hürriyeti
Cevabı göster
Cevap: A) Vicdan hürriyeti
Vicdan hürriyeti, olağanüstü dönemlerde bile durdurulamayan çekirdek (dokunulmaz) haklardandır. Yerleşme-seyahat, haberleşme, basın ve dernek kurma hürriyetleri ise bu dönemlerde ölçülü biçimde sınırlanabilir.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi kişi hak ve hürriyetleri (negatif statü hakları) kapsamında yer alır?
A) Eğitim hakkı
B) Yerleşme ve seyahat hürriyeti
C) Sağlık hakkı
D) Sendika kurma ve toplu sözleşme hakkı
E) Konut edinme hakkı
Cevabı göster
Cevap: B) Yerleşme ve seyahat hürriyeti
Yerleşme ve seyahat hürriyeti, negatif statü hakları (kişi hak ve hürriyetleri) arasında sayılır. Eğitim, sağlık, sendika ve konut edinme hakları ise sosyal ve ekonomik haklar kategorisindedir.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi Türk anayasa hukuku çerçevesinde önceden izin alınmasını gerektiren faaliyetler arasındadır?
A) Siyasi parti kurulması
B) Dernek kurulması
C) Radyo ve televizyon yayını yapılması
D) Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlenmesi
E) Süreli yayın çıkarılması
Cevabı göster
Cevap: C) Radyo ve televizyon yayını yapılması
Siyasi parti, dernek, sendika, süreli-süresiz yayın ile toplantı ve gösteri yürüyüşü önceden izinsiz kurulur veya kullanılır. Radyo ve televizyon yayını ise tek istisna olup önceden izne tabidir.
Soru 4
1982 Anayasası çerçevesinde aşağıdaki haklardan hangisi önceden izin sistemine bağlanabilir?
A) Dernek kurma hakkı
B) Sendika kurma hakkı
C) Siyasi parti kurma hakkı
D) Radyo ve televizyon yayını yapma hakkı
E) Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
Cevabı göster
Cevap: D) Radyo ve televizyon yayını yapma hakkı
1982 Anayasası'nda radyo ve televizyon yayını yapma hakkı önceden izne (lisansa) tabi tutulabilir; dernek, sendika, siyasi parti kurma ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakları önceden izin alınmaksızın kullanılır.
Soru 5
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 11. maddesi aşağıdaki haklardan hangisini güvence altına alır?
A) Toplantı ve dernek özgürlüğü
B) Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü
C) İfade özgürlüğü
D) Özel ve aile hayatına saygı hakkı
E) Evlenme hakkı
Cevabı göster
Cevap: A) Toplantı ve dernek özgürlüğü
AİHS'nin 11. maddesi toplantı ve dernek özgürlüğünü güvence altına alır. Düşünce-vicdan-din özgürlüğü m.9, ifade özgürlüğü m.10, özel ve aile hayatına saygı m.8, evlenme hakkı ise m.12 kapsamındadır.
Soru 6
Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası kapsamında sosyal ve ekonomik haklar arasında yer alır?
A) Sendika kurma hakkı
B) Yerleşme ve seyahat hürriyeti
C) Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
D) Dernek kurma hakkı
E) Konut dokunulmazlığı
Cevabı göster
Cevap: A) Sendika kurma hakkı
Sendika kurma hakkı, 1982 Anayasası'nda sosyal ve ekonomik haklar kategorisinde düzenlenmiştir.
Soru 7
Olağan dönemde çıkarılan kanun hükmünde kararnameler (KHK) ile aşağıdaki haklardan hangisi düzenlenebilir?
A) Yerleşme ve seyahat hürriyeti
B) Sağlık hakkı
C) Mülkiyet hakkı
D) Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı
E) Basın hürriyeti
Cevabı göster
Cevap: B) Sağlık hakkı
Sağlık hakkı sosyal ve ekonomik bir hak olduğundan olağan dönem KHK'larıyla düzenlenebilir. Yerleşme-seyahat, toplantı-gösteri, mülkiyet ve basın hürriyeti kişi hak ve ödevleri kapsamında olduğundan KHK ile düzenlenemez.
Soru 8
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi hak kategorileri bakımından yanlıştır?
A) Grev hakkı — sosyal ve ekonomik hak
B) Sendika kurma hakkı — sosyal ve ekonomik hak
C) Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı — sosyal ve ekonomik hak
D) Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı — kişi hak ve hürriyetleri (negatif statü)
E) Dernek kurma hakkı — kişi hak ve hürriyetleri (negatif statü)
Cevabı göster
Cevap: C) Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı — sosyal ve ekonomik hak
Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı sosyal ve ekonomik hak değil, kişi hak ve hürriyetleri (negatif statü) kapsamındadır. Grev ve sendika kurma hakları ise sosyal ve ekonomik haklardandır.
Soru 9
AİHS'ye 4 No'lu Protokol ile eklenen düzenlemeler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Borçtan ötürü hapis yasağı
B) Seyahat özgürlüğü
C) Vatandaşların sınır dışı edilmesi yasağı
D) İşkence yasağı
E) Yabancıların toplu sınır dışı edilmesi yasağı
Cevabı göster
Cevap: D) İşkence yasağı
İşkence yasağı AİHS'nin asıl metninde m.3'te yer alır; 4 No'lu Protokol'e eklenmemiştir. Borçtan ötürü hapis yasağı, seyahat özgürlüğü ve sınır dışı edilme yasağı 4 No'lu Protokol'le düzenlenmiştir.
Soru 10
Aşağıdaki ifadelerden hangisi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokolleri açısından doğrudur?
A) Boşanma hakkı AİHS'nin 12. maddesiyle güvence altına alınmıştır.
B) Seyahat özgürlüğü doğrudan AİHS'nin asıl metninde yer almaktadır.
C) Seyahat özgürlüğü ve boşanma hakkı birlikte 4 No'lu Protokol'de güvence altına alınmıştır.
D) Borçtan ötürü hapis yasağı AİHS'nin asıl metninde 3. madde kapsamında değerlendirilmektedir.
E) Evlenme hakkı AİHS'nin 12. maddesinde, seyahat özgürlüğü ise 4 No'lu Protokol'de düzenlenmiştir.
Cevabı göster
Cevap: E) Evlenme hakkı AİHS'nin 12. maddesinde, seyahat özgürlüğü ise 4 No'lu Protokol'de düzenlenmiştir.
AİHS m.12 evlenme hakkını düzenler; boşanma hakkı AİHS'de hiç yer almaz. Seyahat özgürlüğü ve borçtan ötürü hapis yasağı 4 No'lu Protokol'le eklenmiştir.